اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم أَنزَلنا عَلَيهِم سُلطاناً فَهُوَ يَتَکَلَّم‌ُ بِما کانُوا بِه‌ِ يُشرِکُون‌َ (35)
آيا ما نازل کرده‌ايم بر آنها سلطان و دليل و حجتي پس او به آنها تکلم بنمايد و بگويد و اثبات کند به آنچه که بودند باو شرک ميآوردند يعني هيچگونه دليلي و حجتي و برهاني و مدرکي براي مسلک و طريقه خود ندارند.
أَم أَنزَلنا عَلَيهِم سُلطاناً دليل آنها فقط اينست که بگويند إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلي آثارِهِم مُهتَدُون‌َ- إِنّا وَجَدنا آباءَنا عَلي أُمَّةٍ وَ إِنّا عَلي آثارِهِم مُقتَدُون‌َ (سوره زخرف آيه 22 و 23) و خداوند ميفرمايد إِنَّهُم أَلفَوا آباءَهُم ضالِّين‌َ فَهُم عَلي آثارِهِم يُهرَعُون‌َ (سوره صافات آيه 69 و 70) يا بگويند وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدنا عَلَيها آباءَنا وَ اللّه‌ُ أَمَرَنا بِها (سوره اعراف آيه 28) يا بگويند ما نَعبُدُهُم إِلّا لِيُقَرِّبُونا إِلَي اللّه‌ِ زُلفي (سوره زمر آيه 3) و امثال اينها و اينها هم بهانه است و الا مدرک آنها همان قساوت قلب و هواهاي نفسانيست.
فَهُوَ يَتَکَلَّم‌ُ تعبير بتکلم تشبيه است که آن دليل و برهان و سلطان به آنها بگويد
جلد 14 - صفحه 388
و راهنمايي کند بآن طريقه باطله خود، بلي سلطان آنها شيطان است که مسلط شده بر آنها چنانچه خداوند ميفرمايد إِنَّه‌ُ لَيس‌َ لَه‌ُ سُلطان‌ٌ عَلَي الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَلي رَبِّهِم يَتَوَکَّلُون‌َ إِنَّما سُلطانُه‌ُ عَلَي الَّذِين‌َ يَتَوَلَّونَه‌ُ وَ الَّذِين‌َ هُم بِه‌ِ مُشرِکُون‌َ (سوره نحل آيه 99 و 100) و سلطان آنها هواي نفس است چنانچه ميفرمايد أَ فَرَأَيت‌َ مَن‌ِ اتَّخَذَ إِلهَه‌ُ هَواه‌ُ وَ أَضَلَّه‌ُ اللّه‌ُ عَلي عِلم‌ٍ وَ خَتَم‌َ عَلي سَمعِه‌ِ وَ قَلبِه‌ِ وَ جَعَل‌َ عَلي بَصَرِه‌ِ غِشاوَةً فَمَن يَهدِيه‌ِ مِن بَعدِ اللّه‌ِ أَ فَلا تَذَکَّرُون‌َ (سوره جاثيه آيه 23) و سلطان آنها حب دنيا و زخارف آن است که فرمود
«حب الدنيا رأس کل خطيئه»
بِما کانُوا بِه‌ِ يُشرِکُون‌َ چه مدرکي براي اينکه اصنام تراشيده خود، و مصنوع خود و جماد صرف که لا يسمن و لا يغني من جوع است، دارند.