اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قاتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ الَّذِين‌َ يُقاتِلُونَکُم وَ لا تَعتَدُوا إِن‌َّ اللّه‌َ لا يُحِب‌ُّ المُعتَدِين‌َ (190)
(و جنگ کنيد در راه خدا با کساني که با شما جنگ ميکنند و تجاوز نکنيد همانا خدا تجاوزکاران را دوست نميدارد) وَ قاتِلُوا فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ الَّذِين‌َ يُقاتِلُونَکُم بعضي از مفسرين توهم کردند که اينکه آيه شريفه بآيه فَاقتُلُوا المُشرِکِين‌َ حَيث‌ُ وَجَدتُمُوهُم«4» منسوخ شده و بعضي ديگر گفتند اينکه آيه ناسخ آيه أَ لَم تَرَ إِلَي الَّذِين‌َ قِيل‌َ لَهُم کُفُّوا أَيدِيَکُم«5» است ولي حق اينست که اينکه آيه نه ناسخ و نه منسوخ است بلکه اينکه آيات هر کدام حکمي از احکام الهي را بموقع خود بيان ميکنند.
1- مجلد اول ص 128- 132 و 253 و 441- 448
2- مجلد اول 445
[.....]
3- مجلد اول ص 252
4- سورة التوبة آيه 6
5- سورة النساء آيه 76
جلد 2 - صفحه 351
آيه أَ لَم تَرَ إِلَي الَّذِين‌َ قِيل‌َ لَهُم کُفُّوا أَيدِيَکُم وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّکاةَ راجع بزماني است که پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در مکّه تشريف داشت و خود و مسلمين در شکنجه و ظلم مشرکين بودند و نه قدرت بر دفاع و نه نيروي جهاد داشتند لذا مأمور بصبر و تحمل و اداء وظائف از نماز و زکاة و نحو اينها بودند و اينکه حکم تا ابد باقي است که هر گاه مسلمين تحت شکنجه و ظلم قرار گيرند و نيرويي براي دفاع ندارند مهما امکن صبر نموده خود را در مهلکه نيندازند چنانچه اخبار بسياري در کافي درباره زمان ائمه و دوره غيبت راجع باين موضوع روايت شده و اما آيه توبه راجع بجهاد است و آنهم تا ابد باقي است و هر وقت مسلمين قدرت و نيرو داشته باشند مشروط بشرايطي که در باب جهاد است که از آن جمله اذن امام و بسط يد اوست اينکه حکم مورد عمل قرار ميگيرد و اما آيه مورد بحث در موضوع دفاع است که اگر دشمنان حمله کنند مسلمين بايد تا حدّ قدرت دفاع کنند و دشمن را دفع کنند و همين که دشمن را دفع نمودند ديگر تعدي و تجاوز ننمايند و اينکه حکم هم تا ابد باقي است بنا بر اينکه آيات با هم مخالفتي نداشته و ناسخ و منسوخي در بين نيست.
پس معني آيه اينست که با کساني که در صدد قتال شما باشند با آنها مقاتله کنيد و آنان را از خود و بلاد خود دفع نمائيد وَ لا تَعتَدُوا و تعدي و تجاوز نکنيد و تنها با کفاري که با شما در مقام جنگند مقاتله کنيد و متعرض زنان و بچه‌ها نشويد.
و کساني را که فرار ميکنند تعقيب نکنيد و اگر امان خواستند امان دهيد و اگر سلاح جنگ را زمين گذاردند آنها را رها کنيد چنانچه دستورات رسول خدا در غزوات و امير مؤمنان در جنگ جمل و صفين و خوارج چنين بوده است.
إِن‌َّ اللّه‌َ لا يُحِب‌ُّ المُعتَدِين‌َ خداوند تجاوز کاران را دوست نميدارد و اگر
جلد 2 - صفحه 352
از روي تعدي و تجاوز کسي را کشتيد بحساب خدا و في سبيل اللّه محسوب نمي‌شود بلکه در مقابل آن مسئول و مؤاخذ هستيد.