اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَرَوا أَن‌َّ اللّه‌َ سَخَّرَ لَکُم ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ وَ أَسبَغ‌َ عَلَيکُم نِعَمَه‌ُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يُجادِل‌ُ فِي اللّه‌ِ بِغَيرِ عِلم‌ٍ وَ لا هُدي‌ً وَ لا کِتاب‌ٍ مُنِيرٍ «20»
جلد 14 - صفحه 428
آيا نميبينيد اينکه خداوند مسخر فرموده براي شما آنچه در آسمانها است و آنچه در زمين است و اسباغ فرموده بر شما نعمتهاي خود را هم نعمتهاي ظاهره و هم باطنه و بعض النّاس کسيست که مجادله ميکند در مورد الهي بدون علم و بدون هدايت و بدون کتاب روشني.
أَ لَم تَرَوا استفهام تقريريست يعني البته مي‌بينيد.
أَن‌َّ اللّه‌َ سَخَّرَ لَکُم ما فِي السَّماوات‌ِ وَ ما فِي الأَرض‌ِ.
ابر و باد و مه و خورشيد و فلک در کارند || تا تو ناني بکف آري و بغفلت نخوري
همه از بهر تو سرگشته و فرمانبردار || شرط انصاف نباشد که تو فرمان نبري
اما ما في السموات اينکه کرات جويه مثل خورشيد و ماه و ساير کواکب و ابر و باد و باران و هواي بالا تماما مسخر هستند براي شما که انسان بتواند چهار صباحي در اينکه دنيا زندگاني کند و امر معيشتش منظم گردد بعلاوه ملائکه که موکل ابر و باد و باران هستند و ملائکه حفظة و اما ما في الارض از جمادات و نباتات، از حبوب و فواکه و حيوانات بحري و بري از طيور و انعام و از مياه و ساير افراد ديگر از ايشان چون انسان بهمنوع خود هم محتاج است لذا گفتند «الانسان مدني بالطبع».
وَ أَسبَغ‌َ عَلَيکُم نِعَمَه‌ُ اسباغ پي در پي دائما نعم الهيه ريزش دارد حتي نفس کشيدن که گفت (چون فرو ميرود ممد حيات است و چون بر ميگردد مفرح ذات پس در هر نفسي دو- نعمت موجود و بر هر نعمتي شکري واجب: از دست و زبان که برآيد! کز عهده شکرش بدر آيد. و نعم الهي بسيار است وَ إِن تَعُدُّوا نِعمَةَ اللّه‌ِ لا تُحصُوها (نحل آيه 18).
« يا سابغ النعم و يا دافع النعم».
ظاهِرَةً وَ باطِنَةً اخبار و تفاسير در بيان نعم ظاهريه و باطنيه بسيار است و اختلاف زيادي دارد لکن هر کدام بيان مصاديق است و عموم آيه شامل جميع آنها ميشود: نعمت خلق
جلد 14 - صفحه 429
و حيات و رزق و صحت بدن و هدايت و ارشاد و ارسال رسل و انزال کتب و جعل اسباب معيشت که قبلا اشاره شد نعم ظاهريه است که مشاهده ميشود و نعم باطنيه توفيق و تأييد و ستر عيوب و غفران ذنوب و مودة اهل البيت و ولايت آنها و نعمي که در قيامت ذخيره فرموده و در دوره ظهور و رجعت و غير اينها.
وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يُجادِل‌ُ فِي اللّه‌ِ بِغَيرِ عِلم‌ٍ مجادله مخاصمه است که مشرکين انکار توحيد و رسالت و معجزات انبياء و تکذيب قرآن و انکار بعث و امثال اينها ميکنند با اينکه علم بآنچه ميگويند ندارند چنانچه ميفرمايد وَ ما لَهُم بِذلِک‌َ مِن عِلم‌ٍ إِن هُم إِلّا يَظُنُّون‌َ (جاثيه آيه 24).
وَ لا هُدي‌ً دليلي و حجتي و مدرکي و منطقي در اينکه دعاوي ندارند فقط تقليد آباء.
وَ لا کِتاب‌ٍ مُنِيرٍ نه از پيغمبري و نه از کتاب آسماني از جانب الهي در دست دارند و جز هواي نفس و سياهي قلب و زير بار تکليف نرفتن و کبر و عناد چيزي ندارند.