تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ کَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ «27» وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ‌: و اگر آنکه بودى آنچه در زمين است، مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ‌: از درختان قلمها، وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ‌: و درياى محيط با سعه خود مدد دادى آن را پس از فناى آب مداد شده آن، سَبْعَةُ أَبْحُرٍ: هفت درياى ديگر مانند آن و بدين قلمها و بدان آب مداد شده کتابت نمودى. ما نَفِدَتْ کَلِماتُ اللَّهِ‌: به پايان نيامدى و تمام نشدى علوم الهى و غرايب صنع سبحانى به نوشتن به اين قلمها و مرکبها. مراد به کلمات، معلومات و مقدورات حق تعالى است، و چون معلومات و مقدورات الهى نامتناهى است، پس کلمات که عبارت از آن باشد نامتناهى باشد. يا مراد به کلمات، اسامى چيزهائى است که خدا آفريده است در دنيا و خواهد آفريد در عقبى. يا مراد احکام و فرامين الهى باشد. يا مراد نعمتهائى است که در دنيا و آخرت بر بندگان افاضه فرمايد. إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ‌: بدرستى که خدا غالب است در حکم و فرمان، دانا به مصالح امور که هيچ چيز از حکمت و مصلحت او بيرون نيست. تفسير برهان- طبرسى در احتجاج از حضرت عسکرى عليه السّلام روايت نموده که از آيه شريفه (سبعة ابحر ما نفدت کلمات اللّه) سؤال شد، فرمود: هفت دريا چشمه کبريت و چشمه يمين و چشمه برهوت و چشمه طبريه و چشمه‌ «1» تفسير قمى، ج 2، ص 166. (چ نجف 1387 هجرى) جلد 10 - صفحه 361 ما سيدان‌] و چشمه افريقيه و چشمه باحوران؛ و مائيم کلماتى که درک نشود فضائل ما و استقصا نگردد. شيخ مفيد در اختصاص نيز اين روايت را به بعض تغييرات نقل فرموده‌ «1».