اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ لَم تَرَ أَن‌َّ اللّه‌َ يُولِج‌ُ اللَّيل‌َ فِي النَّهارِ وَ يُولِج‌ُ النَّهارَ فِي اللَّيل‌ِ وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ کُل‌ٌّ يَجرِي إِلي أَجَل‌ٍ مُسَمًّي وَ أَن‌َّ اللّه‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيرٌ «29»
آيا نمي‌بيني اينکه خداوند داخل ميکند شب را در روز و داخل ميکند روز را در شب و مسخر فرموده خورشيد و ماه را کل اينها در جريان هستند تا مدت معيني و اينکه خداوند به آنچه عمل ميکند خبر دارد.
أَ لَم تَرَ خطاب به پيغمبر است ولي مقصود تمام افراد بشر بلکه جن و انس بلکه تمام ذوي العقول هستند که درک ميکنند و استفهام تقريريست.
أَن‌َّ اللّه‌َ يُولِج‌ُ اللَّيل‌َ فِي النَّهارِ وَ يُولِج‌ُ النَّهارَ فِي اللَّيل‌ِ از روز ميگيرد و بر شب ميافزايد اما تشکيل شب و روز براي حرکت کره زمين و آب است بحرکت وضعي که دور خود ميچرخد در يک شبانه روز و اينکه تفاوت پيدا نميکند هميشه شب و روز مجموعا بيست و چهار ساعت است تقريبا و اما زيادتي شب بر روز و بالعکس براي حرکت انتقالي او است دور کره شمس در ظرف يک سال اينهم تفاوت نميکند الا اينکه در خط منطقة البروج با خط معدل مختلف است در دو، نقطه تقاطع ميکنند اول فروردين و اول مهر شب و روز مساوي ميشوند و در دو نقطه منتهاي بعد را از يکديگر دارند که بيست و چهار درجه است که اول تير و اول دي باشد و بحسب نقاط زمين که در طرف شمال و جنوب باشند روز و شب تفاوت ميکند و کوتاه و بلند ميشود علي اختلاف.
وَ سَخَّرَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ از باب مثال است و الا تمام کرات از کواکب و ارض مسخر تحت اراده حق هستند چنانچه ميفرمايد وَ سَخَّرَ لَکُم‌ُ اللَّيل‌َ وَ النَّهارَ وَ الشَّمس‌َ وَ القَمَرَ وَ النُّجُوم‌ُ مُسَخَّرات‌ٌ
جلد 14 - صفحه 437
بِأَمرِه‌ِ- الاية (نحل آيه 12).
کُل‌ٌّ يَجرِي إِلي أَجَل‌ٍ مُسَمًّي تمام اينکه کرات يک حرکت مستقيم دارند بطرف کره وکاء که بلسان غرب نصر الطائرش گويند و در قرآن هم ميفرمايد وَ الشَّمس‌ُ تَجرِي لِمُستَقَرٍّ لَها ذلِک‌َ تَقدِيرُ العَزِيزِ العَلِيم‌ِ (يس آيه 38) موقعي که رسيدند بکره وکاء تمام کرات نزديک بهم ميشوند و از حرکت باز ميمانند که اجل مسمي و معين عند اللّه است.
وَ أَن‌َّ اللّه‌َ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيرٌ تفسيرش واضح است.