سوره لقمان، آیه ۲۹ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۴
أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي إِلَىٰ أَجَلٍ مُّسَمًّى وَأَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ
آیا ندیدی که خداوند شب را در روز، و روز را در شب داخل میکند، و خورشید و ماه را مسخّر ساخته و هر کدام تا سرآمد معینی به حرکت خود ادامه میدهند؟! خداوند به آنچه انجام میدهید آگاه است.
معنی کلمات و عبارات
«یُولِجُ الَّیْلَ فِی ...»: (نگا: آلعمران / ). «أَجَلٍ مُّسَمّیً»: مدّت محدود و معیّن که پایان این جهان و فرارسیدن آن جهان است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - نوسان مدام شب و روز در طول سال، نشانه اى از قدرت خداوند است. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار»
«ولج» ریشه «یولج» به معناى «دخول» است (مفردات راغب) و داخل شدن شب در روز، به معناى کاسته شدن از مدت روز است و داخل شدن روز در شب نیز، کم شدن از مدت شب است. لازم به ذکر است که فعل مضارع «یولج» دلالت بر استمرار دارد.
۲ - بى توجّهى به آیه خداوند بودن نوسان شب و روز و قانون مند بودن خورشید و ماه، مورد سرزنش خداوند است. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار و یولج النهار فى الّیل»
«ألم تر» در آیه، استفهام انکارى بوده و نکته یاد شده را مى رساند.
۳ - تبدیل شدن تدریجى قسمتى از روز و شب به هم، به قدرت خدا است. «یولج الّیل فى النهار و یولج النهار فى الّیل»
«یولج...» به معناى افزوده شدن بخشى از شب به روز و برعکس آمده است (مفردات راغب).
۴ - گردش شب و روز به قدرت خداوند، دلیل توان مندى او بر آسان زنده کردن مجدد انسان ها پس از مرگ است. «ما خلقکم و لابعثکم إلاّ کنفس وحدة ... ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار»
۵ - جریان مستمر و دقیق و حساب شده خورشید و ماه، به تدبیر الهى است. «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
۶ - خورشید و ماه، مقهور و مسخر (تحت فرمان) خداوندند. «و سخّر الشمس و القمر»
۷ - خداوند، فراخوان انسان ها به مطالعه در اَسرار طبیعت، به منظور شناخت آفریدگار «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل ... و سخّر الشمس و القمر»
۸ - پیامبر(ص)، پیش گام فهمِ معارف عمیق عالَم است. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار»
خطاب «ألم تر» اگر چه به پیامبر(ص) است، اما به قرینه «بما تعملون» حکم اختصاص به او ندارد. مخاطب قرار دادن آن حضرت، مى تواند به خاطر نکته یاد شده باشد.
۹ - مسخّر و رام بودن ماه و خورشید، از آیه هاى خداوند است. «ألم تر أنّ اللّه ... و سخّر الشمس و القمر»
۱۰ - نظام روز و شب و جریان خورشید و ماه، داراى طرحى مشخص - و نه پدیده اى تصادفى - است. «یولج الّیل ... و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
۱۱ - جریان خورشید و ماه، داراى پایانى حتمى و مشخص - و نه ابدى و نامعلوم - است. «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
۱۲ - توجه دادن مردم به امور محسوس و قابل مشاهده از عالم طبیعت، از روش هاى هدایتى قرآن کریم است. «ألم تر أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار ... و سخّر الشمس و القمر»
۱۳ - نظام جهانِ محسوس، پایان پذیر است. «کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
احتمال دارد مراد از «أجل مسمّى» بر پایى قیامت و شروع عالمى دیگر غیر از عالم کنونى باشد. لازم به ذکر است که پایان داشتن جریان خورشید و ماه، مى تواند اشاره به پایان عالم باشد; چه این که برنامه خورشید و ماه، تابع برنامه کلّ عالم است و به پایان رسیدن آن دو، به معناى پایان عالم کنونى است.
۱۴ - خداوند، به همه اَعمال انسان ها، آگاهى دارد. «و أنّ اللّه بما تعملون خبیر»
۱۵ - عمل عوامل طبیعى، عمل خدا است. «أنّ اللّه یولج الّیل فى النهار ... کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
۱۶ - مرحله به پایان رسیدن جریان خورشید و ماه، قابل مشاهده و رؤیت براى پیامبر(ص) بود.* «ألم تر أنّ اللّه ... و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
برداشت بالا، مبتنى بر این نکته است که خطاب «ألم تر» اختصاص به پیامبر(ص) داشته باشد و «کلّ یجرى...» حال براى «الشمس و القمر» باشد.
۱۷ - خورشید و ماه، در مدار سالانه معینى است که با آن، سال شمسى و قمرى به وجود مى آید.* «و سخّر الشمس و القمر کلّ یجرى إلى أجل مسمًّى»
احتمال دارد مراد از «أجل مسمّى» به قرینه «ألم تر» آخر سال شمسى و قمرى باشد که خورشید، از نقطه فلکى برج فرضى، در آغاز سال شروع مى کند و در پایان یک سال، به آن نقطه مى رسد و ماه نیز از نقطه اى شروع مى کند و به همان مدار در طول یک سال مى رسد.
۱۸ - خداوند، «خبیر» (آگاه کامل) است. «و أنّ اللّه ... خبیر»
۱۹ - لازم است که انسان، به نظارت دقیق خداوند بر اَعمال او، توجه داشته باشد. «ألم تر أنّ اللّه ... و أنّ اللّه بما تعملون خبیر»
۲۰ - توجه ژرف به گردش شب و روز و رام بودن و در مدار مشخص بودن خورشید و ماه، انسان را به قابل فهم بودن آگاهى خداوند از اَعمال انسان ها، رهنمون مى کند. «ألم تر ... و أنّ اللّه بما تعملون خبیر»
«أنّ اللّه بما...» عطف بر «أنّ اللّه یولج...» است. بنابراین، ارتباط «أنّ اللّه...» با فراز قبلى هم روشن مى شود و آن این است که هر کس چنان ساخت و سازى را ببیند، خواهد فهمید که خداوند، به کردار انسان ها آگاه است.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۰–۳۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تفاوت روزتفاوت شبتواناییهای محمدقانونمندی خورشیدقانونمندی ماه(گردون)قانونمندی گردش ماه(گردون)پیدایش سال شمسیپیدایش سال قمریگردش ماه(گردون)محدودیت عمر آفرینشتسخیر ماه(گردون)فرجام ماه(گردون)فرجام گردش ماه(گردون)فهم معارف آفرینشانقیاد ماه(گردون)فرجام خورشیدفرجام گردش خورشیدقانونمندی گردش خورشیدگردش خورشیدذکر نظارت خداانقیاد خورشیدآثار مطالعه طبیعتتسخیر خورشیدپیشگامی محمدگردش روزگردش شبسهولت معادارائه نمونه عینی در هدایتعمل عوامل طبیعیفرجام آفرینشخبیردلایل خدا شناسیعمل انسانمسؤولیت انسانتدبیر خداآیات آفاقیروش هدایتنشانه های قدرت خداسرزنشهای خداعلم خداقدرت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
- مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا+۷ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۱۴ آیه
- رام و مسخّر بودن ماه از ایههای خدا+۶ آیه
- گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۷ آیه
- لزوم دقّت نظر در حدّ مشاهده عینی ایات خدا
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- توقّف خورشید در هر یک از منازل خود، در مدّتی معیّن+۳ آیه
- عمر ماه، محدود و تمامشدنی+۳ آیه
- توقف ماه در هر یک از منازل و درجات خود به مقداری معیّن+۳ آیه
- قیامت، پایان اجل حرکت خورشید و ماه+۲ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
- مسخّر و رام بودن خورشید، از ایههای خدا برای اندیشهمندان+۲ آیه
- گردش همیشگی خورشید در مداری مشخص، نشانه خدا برای متفکّران+۱ آیه
- در نوسان بودن شب و روز، از نشانههای قدرت خداوند برای صاحبان تفکّر و اندیشه
- رام و مسخّر بودن ماه، از ایههای خدا و شایسته تفکّر و اندیشه+۳ آیه
- گردش همیشگی ماه در مداری مشخص، نشانه خدا برای متفکّران+۲ آیه
- نظم در جهان افرینش، گواه ربوبیّت خدای یگانه+۶ آیه
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۶ آیه
- تسخیر خورشید و حرکت دایمی ان تا قیامت، شایسته تفکّر
- تسخیر خورشید از سوی خداوند، راهی برای درک و پی بردن به الوهیّت او+۵ آیه
- تسخیر خورشید، بیانگر حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- تسخیر خورشید، بیانگر بزرگی مقام خداوند+۱ آیه
- استمرار حرکت خورشید، تا سرامد زمان معیّن+۳ آیه
- تسخیر و گردش خورشید، گواه حقّانیّت خداوند و بطلان معبودهای باطل+۲ آیه
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۳ آیه
- توالی روز و شب، تنها به اراده خداوند+۸ آیه
- توالی روز و شب در پرتو تدبیر خدا، ایتی روشن بر حقانیت توحید و بطلان شرک+۳ آیه
- گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۱۱ آیه
- مشاهده رفت و امد شب و روز و گردش منظّم خورشید و ماه، مورد سؤال خداوند برای اقرار محمّد(صلی الله علیه واله) و اگاهی دیگران
- نوسان در مدّت شب و روز و جایگزینی ان دو با یکدیگر، از سوی خداوند+۶ آیه
- تفاوت شب و روز و گردش ان دو، از دلایل توحید و بطلان شرک+۵ آیه
- لزوم اندیشیدن و نگریستن درباره قدرت خدا، بر دگرگونی و ایجاد تفاوت شب و روز
- تفکّر در گردش شب و روز، زمینه ساز پی بردن به قدرت خدا و پذیرش معاد+۲ آیه
- امد و رفت شب و روز، از ایه های خدا و شایسته تفکّر+۷ آیه
- گردش منظّم شب و روز با تدبیر خدا، ایتی روشن بر بطلان مرام شرک+۴ آیه
- دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی
- خداوند، اگاه به تمامی اعمال خوب و بد انسانها
- عمر خورشید، محدود و تمام شدنی+۴ آیه
- عمر ماه، محدود و تمام شدنی+۴ آیه
- اگاهی خداوند به اعمال انسانها
- حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۷ آیه
- روز، دارای اندازه ای معیّن و مقدّر از سوی خداوند+۲ آیه
- شب، دارای تقدیر و اندازه، از جانب خداوند+۲ آیه
- ماه، مسخّر و منقاد فرمان خداوند+۸ آیه
- رام ساختن ماه برای حرکت مداوم تا زمان معیّن، به امر خداوند
- تسخیر ماه برای حرکت مستمرّ تا زمان معیّن، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- حرکت و گردش منظّم ماه، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- حرکت مستمرّ ماه تا زمانی معیّن، نشانه حقّانیّت خداوند+۱ آیه
- حرکت و در گردش بودن ماه، دارای مدّتی تعیین شده، از سوی خداوند+۳ آیه
- عمر ماه محدود و پایانپذیر+۳ آیه
- ماه، دارای نظم خاص در حرکت و گردش خود+۵ آیه
- دعوت خداوند از محمّد صلی الله علیه و اله، برای تفکّر و تامّل در نوسانات شب و روز
- نکوهش خدا از انسان، به سبب معرفت پیدا نکردن به قدرت مطلق او، نیندیشیدن درباره گردش شب و روز و نظم حرکت خورشید و ماه+۱ آیه
- مُولج النّهار/ اسماوصفات+۴ آیه