تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا بَنِي إِسْرائِيلَ اذْکُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْکُمْ وَ أَوْفُوا بِعَهْدِي أُوفِ بِعَهْدِکُمْ وَ إِيَّايَ فَارْهَبُونِ (40)
بعد از آن خطاب به اهل کتاب فرمايد که:
يا بَنِي إِسْرائِيلَ: اى پسران يعقوب، اسرائيل عليه السّلام! اذْکُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْکُمْ: ياد بياوريد نعمتهاى مرا که به فضل و کرم انعام نمودم بر شما. و مراد به يادآورى تفکر در آن قيام به شکر آن باشد. و چون در آيات قرآنى اعتبار به عموم لفظ است، پس آيه شريفه شامل اهل اسلام مى‌باشد که ياد بياوريد نعمتهائى که به شما انعام فرمودم. وَ أَوْفُوا بِعَهْدِي: و وفا کنيد به عهد و پيمان من که در شأن پيغمبر خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم با شما بسته‌ام که به او ايمان آريد و پيروى او نمائيد، أُوفِ بِعَهْدِکُمْ: تا وفا نمايم به عهد شما به نيکوئى ثواب، يعنى تا جزاى وفادارى را به احسن وجه رساندم. وَ إِيَّايَ فَارْهَبُونِ: و مرا بترسيد در وفاى به عهد و نقض عهد.
تنبيه: از آيه شريفه قاعده کليه استفاده شود به اينکه: آنچه را که به توسط پيغمبر مرسّل و کتاب منزل از امّت عهد گرفته شده به وفاى آن، هر آينه البته لازم و واجب است وفاى به آن؛ و ملازم باشد وفاى به آن عهود، وفاى حق تعالى را به آنچه وعده فرموده است از عطاى جزيل و ثواب جميل در دنيا و آخرت. و لذا وفاى به عهد يکى از قوائم دين مى‌باشد، چنانچه ابى مالک گويد: به حضرت سجاد عليه السّلام عرض کردم: اخبرنى بجميع شرايع الدّين. فرمود: قول الحقّ و الحکم بالعدل و الوفاء بالعهد «1». يعنى: خبر ده
«1» بحار الانوار، جلد 75، صفحه 92، حديث اوّل (بنقل از خصال صدوق)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 128
مرا به آنچه جامع است شرايع دين را. فرمود: قبول به حق، و حکم به عدل، و وفاى به عهد است.
و على بن ابراهيم قمى از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده که شخصى از آن حضرت سؤال نمود که فدايت شوم، به درستى که خداوند مى‌فرمايد: «بخوانيد مرا تا اجابت کنم» و ما مى‌خوانيم، پس استجابتى نيست براى ما. فرمود: به جهت آنست که وفا نمى‌کنيد به عهد خدا، اگر وفا مى‌نموديد شما، هر آينه وفا مى‌فرمود خدا براى شما «1».
تتمه: و از جمله عهد الهى و مصاديق فرمايش سبحانى، ولايت عهد حضرت امير المؤمنين عليه السّلام است که حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در غدير خمّ از امّت اخذ فرمود. چنانچه عياشى روايت نموده که از حضرت صادق عليه السّلام سؤال شد از اين آيه شريفه، فرمود: اوفوا بولاية علىّ فرضا من اللّه أوف لکم بالجنّة «2».
يعنى: وفا کنيد به ولايت على عليه السّلام که واجب است از جانب خدا تا وفا کنم براى شما به بهشت.
نکته: در آيه شريفه سابقه فرمود: فَإِيَّايَ فَارْهَبُونِ، و در اينجا فرمود:
وَ إِيَّايَ فَاتَّقُونِ. اين براى آنست که در آيه سابق بيان مبادى تقوى بود، لذا مختتم است به رهبت که مقدمه تقوى مى‌باشد، و در اين آيه چون مقدمات تقوى حاصل شد، امر فرمود به اقدام بر آن و نيز چون خطاب اوّليه شامل عالم و مقلّد است، ايشان را امر به رهبت فرمود که مبدء سلوک است؛ و خطاب دوم چون خصوص اهل علم بود، آنها را امر به تقوى فرمود که منتهاى سلوک مى‌باشد.
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 90، حديث سوّم.
«2» همان مدرک، حديث ششم.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 129