اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ وَ ما بَينَهُما فِي سِتَّةِ أَيّام‌ٍ ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ ما لَکُم مِن دُونِه‌ِ مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا شَفِيع‌ٍ أَ فَلا تَتَذَکَّرُون‌َ «4»
خداوند، آن خدايي که خلق فرمود آسمان‌ها را و زمين را و آن چه بين آسمان و زمين است در شش روز پس از آن استقرار پيدا کرد بر سرير ملک و ملکوت يعني قيام فرمود بر عرض اعظم محيط به جميع مخلوقات و مملکت خود نيست از براي شما از غير از او صاحب اختياري و شفيعي آيا پس از اينکه متذکر نمي‌شوند.!
اشکالات: اولا، خداوند قدرت دارد بر اينکه که به مجرد اراده ايجاد فرمايد براي چه در مدت شش روز ايجاد فرمود!.
و ثانيا، اينکه آيه منافي است با آيه شريفه در سوره فصلت که اولا ميفرمايد: خَلَق‌َ الأَرض‌َ فِي يَومَين‌ِ بعد از آن ميفرمايد: وَ قَدَّرَ فِيها أَقواتَها فِي أَربَعَةِ أَيّام‌ٍ بعد ميفرمايد:
فَقَضاهُن‌َّ سَبع‌َ سَماوات‌ٍ فِي يَومَين‌ِ (آيه 8 و 9 و 11) و مجموع آنها هشت روز مي‌شود.
و ثالثا خداوند جسم نيست که بر عرش جلوس کند چنانچه مجسمه قائل شدند معناي
جلد 14 - صفحه 446
«استَوي عَلَي العَرش‌ِ» چيست!
جواب: اما از اول اينکه که خدا بر همه چيز قادر است لکن افعالش کلا موافق حکم و مصالح است و عالم به جميع حکم و مصالح او است و بس، بسا حکمت اقتضاء فوريت مي‌کند و بسا اقتضاء تدريجي عيسي به فوريت به دنيا مي‌آيد بقيه به تدريج نه ماه در رحم مادر هر دو قسم افعال دارد.
اما از ثاني کلمه «اربعة ايام» با «يومين» قبل، داخل است يعني دو روز خلق فرمود زمين را و اينکه دو روز با تقدير اقوات چهار روز شد و دو روز هم آسمان‌ها را خلق فرمود مجموعا شش روز است.
و اما از ثالث اينکه معني نظير اينکه است که بگويي فلان بر اريکه سلطنت مستقر شد و فلان بر فلان امر قيام نمود «استَوي عَلَي العَرش‌ِ» قيام بر افعال الهي است از خلق و رزق و اماته و احياء و ساير تکوينيات و بر تشريعيات از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و ساير افعال الهي که تدبير امور مملکت خود باشد.
اللّه‌ُ الَّذِي خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ هفت طبقه آسمان‌ها را.
وَ الأَرض‌َ کره زمين را.
وَ ما بَينَهُما از اينکه کرات جويه و مخلوقات در آنها و آن چه در فواصل آنها است که «لا يَعلَمُها إِلّا هُوَ».
فِي سِتَّةِ أَيّام‌ٍ يعني در مدت شش روز و الا در آن موقع روز و شبي نبود که يهود گفتند:
يک شنبه شروع کرد و جمعه فارغ شد نه يکشنبه‌اي بود و نه جمعه‌اي.
ثُم‌َّ استَوي عَلَي العَرش‌ِ رد يهود است که گفتند شنبه تعطيل کرد و رفت کنار و اينکه دستگاه خود به خود مي‌چرخد نه چنين است پس از خلقت قيام به تدبير مملکت خود فرمود کُل‌َّ يَوم‌ٍ هُوَ فِي شَأن‌ٍ (الرحمن آيه 29) و تعبير به يوم از باب مثال است و الا آن به آن افاضه مي‌شود: «اگر نازي کند از هم فرو ريزند قالب‌ها».
جلد 14 - صفحه 447
ما لَکُم مِن دُونِه‌ِ مِن وَلِي‌ٍّ وَ لا شَفِيع‌ٍ اصنام شما نمي‌توانند شما را ياري و نگهباني کنند و نه واسطه شوند، چنانچه ميفرمايد: وَ يَعبُدُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ ما لا يَضُرُّهُم وَ لا يَنفَعُهُم وَ يَقُولُون‌َ هؤُلاءِ شُفَعاؤُنا عِندَ اللّه‌ِ (يونس آيه 18).
أَ فَلا تَتَذَکَّرُون‌َ متذکر و متنبه و بيدار نمي‌شويد.