آیه ۴ سوره سجده

سوره سجده(السجدة)، آیه ۴ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۵

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍ وَ لاَ شَفِيعٍ أَ فَلاَ تَتَذَكَّرُونَ

خداوند کسی است که آسمانها و زمین و آنچه را میان این دو است در شش روز [= شش دوران‌] آفرید، سپس بر عرش (قدرت) قرار گرفت؛ هیچ سرپرست و شفاعت کننده‌ای برای شما جز او نیست؛ آیا متذکّر نمی‌شوید؟!

معنی کلمات و عبارات
«سِتَّةِ أَیَّامٍ»: مراد شش دوره است (نگا: اعراف / ، یونس / هود / فرقان / ). «إِسْتَوی عَلَی الْعَرْشِ»: (نگا: اعراف / ، یونس / رعد / فرقان / ). «وَلِیٍّ»: یاور. کمک کننده. «شَفِیعٍ»: میانجی.
نزول
نکات آیه
۱ - خداوند، آفریننده آسمان ها و زمین و موجودات میان آن دو است. «اللّه الذى خلق السموت و الأرض و ما بینهما» ۲ - آفرینش آسمان ها و زمین و موجودات میان آن دو، در شش روز (شش مرحله و دوره) انجام گرفته است. «خلق ... فى ستّة أیّام» ۳ - آسمان هاى عالم، متعددند. «السموت» ۴ - آفرینش جهان، به تدریج و در طى دوران هایى صورت گرفته است. «خلق السموت و الأرض و ما بینهما فى ستّة أیّام» «أیّام» جمع «یوم» است و یوم، به معناى «مقدارى از زمان - از طلوع خورشید تا غروب آن -» و «مدتى از زمان» است (مفردات راغب). احتمال دارد مراد از «أیّام» دوران ها و یا مراحل مختلف باشد. در این صورت، دلالت بر تدریجى خلق شدن عالم مى کند. ۵ - آسمان ها و زمین و موجودات آنها، نشانه و آیه خداوندند. «اللّه الذى خلق السموت و الأرض و ما بینهما» جمله «الذى خلق السماوات و...» وصف خداوند است. بدیهى است که صفت هر چیزى معرّف آن است و از این رو، مى توان استفاده کرد که وجود زمین و آسمان ها و پدیده هاى موجود در آنها، دلیل وجود خدایند. ۶ - عرش، مرکز تدبیر و اداره جهان است. «اللّه الذى خلق ... ثمّ استوى على العرش» ۷ - خداوند، مدبّر کل جهان است. «اللّه الذى خلق ... ثمّ استوى على العرش» «استوى على العرش» کنایه از تدبیر است. ۸ - خلق و تدبیر جهان، نشأت یافته از مبدأ واحد است. «اللّه الذى خلق ... ثمّ استوى على العرش» ۹ - هیچ قدرتى، توان نجات انسان را، از عذاب خدا ندارد. «ما لکم من دونه من ولىّ و لاشفیع» به قرینه آیه - پیش که در آن از انذار سخن به میان آمده - و نیز «شفیع» در همین آیه و آیه بعد که درباره قیامت است، مراد از «ولىّ» - با توجه به ریشه لغوى آن (قرب) - مى تواند کسى باشد که خویش و نزدیک انسان است و انسان را یارى مى دهد. با توجه به سیاق آیات و این که نکره در سیاق نفى، دلالت بر عموم مى کند، نفى هرگونه مددکننده اى، مى تواند مربوط به عذاب باشد. ۱۰ - سرپرستى و شفاعت از شؤون تدبیر و مدیریت خداوند است. «ثمّ استوى على العرش ما لکم من دونه من ولىّ و لا شفیع» این که خداوند، پس از ذکر مدبریت خویش، وجود هر نوع ولایت و شفاعت را از غیر خود نفى کرده، مى رساند که ولایت و شفاعت، تنها از آنِ مدبر هستى و شأنى از شؤون او است. ۱۱ - انسان ها، هیچ سرپرستى جز خداوند ندارند. «اللّه الذى خلق ... ما لکم من دونه من ولىّ» ۱۲ - یکتایى خدا در خلق و تدبیر عالم، دلیل وجود نداشتن سرپرست و یاورى براى انسان ها جز خود او است. «اللّه الذى خلق ... ما لکم من دونه من ولىّ و لاشفیع» احتمال دارد ذکر «ما لکم من دونه...» پس از بیان یکتایى خداوند در آفرینندگى و تدبیر، به این منظور باشد که چون همه چیز در دست اقتدار او است، کسى جز او نمى تواند ولىّ و شفیع باشد. ۱۳ - انسان، همواره نیازمند ملجأ و شفیع براى جبران کاستى هاى خود است. «ما لکم من دونه من ولىّ و لاشفیع» «شفع» ریشه «شفیع» به معناى «ضمیمه کردن چیزى به دیگرى» است (مفردات راغب). شفاعت، به معناى «پیوستن چیزى به دیگرى، جهت کمک به او» است (مفردات راغب). نفى هرگونه «ولىّ و شفیعى» جز خدا براى انسان، نشان دهنده این است که انسان به آن نیاز اساسى دارد و به دنبال آن مى رود و خداوند مى خواهد به او رهنمود بدهد که نیاز یاد شده در کجا برآورده مى شود. ۱۴ - لازم است که اتکا و توجه انسان، تنها به ولایت و نصرت الهى باشد. «ما لکم من دونه من ولىّ و لاشفیع أفلاتتذکّرون» ۱۵ - لازم است که انسان، از هشدارهاى خداوند، پند بگیرد. «ما لکم من دونه من ولىّ ... أفلاتتذکّرون» ۱۶ - مشرکان، به شفاعت و ولایت و سرپرستى غیرخدا، اعتقاد داشتند. «أم یقولون ... ما لکم من دونه من ولىّ و لاشفیع أفلاتتذکّرون» ۱۷ - مشرکان، به دلیل پند نگرفتن از مواعظ خداوند، از سوى او سرزنش شدند. «أم یقولون ... أفلاتتذکّرون» استفهام در «أفلا» توبیخى است و به قرینه نفى شفیع در آیه، مى تواند که مشرکان مورد خطاب آیه باشند.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۱)
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۵ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۹ آیه
  • تدریجی بودن خلقت اسمانها+۷ آیه
  • خلقت اسمانها، در شش مرحله+۶ آیه
  • افرینش اسمانها، ایه خدا+۵ آیه
  • افرینش تدریجی اسمانها از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش زمین، از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش تدریجی زمین از ایات خدا+۶ آیه
  • . شفیع
  • افرینش اسمانها و زمین در شش دوره از سوی خداوند+۶ آیه
  • استقلال در شفاعت، منحصر به خدای یگانه+۷ آیه
  • حاکمیّت مطلق خدا، دلیل ربوبیّت او+۲ آیه
  • خلقت موجودات، از دلایل انحصار ربوبیّت به خدا+۶ آیه
  • انحصار ولایت مطلق به خداوند یکتا+۵ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۹ آیه
  • عرش الهی، مرکز تدبیر جهان افرینش+۶ آیه
  • جهان افرینش، نیازمند تدبیر پیوسته و مستمرّ خداوند+۳ آیه
  • نیندیشیدن در جهان افرینش و پند نگرفتن از ان، مورد توبیخ خداوند+۵ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۱۰ آیه
  • خلقت تدریجی جهان، به امر خداوند+۵ آیه
  • تنها خداوند، دارای حق شفاعت+۷ آیه
  • پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۳ آیه
  • خداوند، تدبیر کننده امور هستی+۴ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۹ آیه
  • خلقت مدّت دار و تدریجی زمین، از ایات خدا+۷ آیه
  • پند نگرفتن و توجّه نکردن به افرینش و تدبیر موجودات از جانب خدا و نبودن هیچ یاور و شفیع برای انسانها غیر از او، پرسش انکاری و توبیخی خدا از مشرکان+۱ آیه
  • پند نگرفتن و توجه نکردن به افرینش و تدبیر موجودات از جانب خدا و نبودن هیچ یاور و شفیع برای انسانها غیر از او، پرسش انکاری و توبیخی خدا از مشرکان+۱ آیه
  • محرومیّت مشرکان، از هرگونه شفاعتی در قیامت
  • شفاعت شفاعت کنندگان، مشروط به اذن خدا+۸ آیه
  • اختصاص شفاعت مطلق به خداوند+۸ آیه
  • شفیع / اسماوصفات+۲ آیه
  • جهان افرینش، منبعی برای شناخت افریدگار ان+۲ آیه
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۳ آیه
  • توجّه به حاکمیّت خداوند بر عرش و تدبیر امور از سوی او، زمینه پند و عبرت+۱ آیه
  • توجّه به خالقیّت خداوند، مایه پند و عبرت+۲ آیه
  • عرش، مرکز استیلای الهی بر جهان افرینش+۵ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش پس از خلقت اسمانها+۶ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش، پس از خلقت جهان+۱ آیه
  • سرپرستی، از اثار استیلای خداوند بر عرش
  • شفاعت، از اثار استیلای خداوند بر عرش
  • خلقت اسمان از سوی خدا، در مدّت مقدّر و معیّن+۷ آیه
  • خلقت زمین، تعیین شده، در زمان و مدّت معیّن+۶ آیه
  • نکوهش مشرکان، به دلیل تامل نکردن در تدبیر امور جهان و عبرت نگرفتن از ان+۲ آیه
  • تشویق خداوند به اندیشیدن در جهان افرینش و پند گرفتن از ان+۲ آیه
  • لزوم پندپذیری، از هشدارها و مواعظ خداوند
  • سرزنش کافران صدر اسلام به سبب پند نگرفتن از موعظههای خداوند+۱ آیه
  • کافران مخالف پیامبر صلی الله علیه و اله در صدر اسلام، مردمی پندناپذیر+۱ آیه
  • ولایت خدا بدون شریک+۲ آیه
  • خداوند تنها ولیّ موجودات اسمان و زمین+۲ آیه
  • پذیرش ولایت خدا باعث بی نیازی از ولایت دیگران+۳ آیه
  • پذیرش ولایت غیر خدا از سوی مشرکان با توجّه به خلقت جهان از سوی خدا، امری غیر قابل قبول و ناروا
واژه‌ها