اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم يَقُولُون‌َ افتَراه‌ُ بَل هُوَ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ لِتُنذِرَ قَوماً ما أَتاهُم مِن نَذِيرٍ مِن قَبلِک‌َ لَعَلَّهُم يَهتَدُون‌َ «3»
آيا مي‌گويند اينکه کفار قريش و مشرکين که اينکه پيغمبر افترا مي‌زند اينکه قرآن را که مي‌گويد از جانب خدا است و از جانب خدا نيست و دروغ است بلکه چنين نيست اينکه قرآن حق است از جانب پروردگار تو براي اينکه که انذار کني قومي را که نيامد بر آنها از انذار کننده از پيش از تو باشد که آنها هدايت شوند.
أَم يَقُولُون‌َ افتَراه‌ُ نسبت‌هاي ناروايي که کفار قريش و مشرکين به قرآن مجيد دادند بسيار است. گاهي گفتند: أَساطِيرُ الأَوَّلِين‌َ اکتَتَبَها فَهِي‌َ تُملي عَلَيه‌ِ بُکرَةً وَ أَصِيلًا (فرقان آيه 5) گاهي گفتند: إِن هَذا إِلّا إِفک‌ٌ افتَراه‌ُ وَ أَعانَه‌ُ عَلَيه‌ِ قَوم‌ٌ آخَرُون‌َ (فرقان آيه 5).
گاهي گفتند ما هذا إِلّا إِفک‌ٌ مُفتَري‌ً وَ قال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لِلحَق‌ِّ لَمّا جاءَهُم إِن هذا إِلّا سِحرٌ مُبِين‌ٌ (سبأ آيه 43) الي غير ذلک از کفريات و مزخرفات.
بَل هُوَ الحَق‌ُّ مِن رَبِّک‌َ حق ثابت و محقق بر طبق واقع موافق حکمت و مصلحت بجا و بموقع مقابل باطل است که واقعيت ندارد با عيب‌هاي ديگر و از جانب پروردگار تو است زيرا قبل از بعثت مشاهده کرده بودند که حضرتش نه خط مي‌نوشت و نه مي‌خواند چنانچه مي- فرمايد: ما کُنت‌َ تَتلُوا مِن قَبلِه‌ِ مِن کِتاب‌ٍ وَ لا تَخُطُّه‌ُ بِيَمِينِک‌َ (عنکبوت آيه 48).
جلد 14 - صفحه 445
لِتُنذِرَ قَوماً ما أَتاهُم مِن نَذِيرٍ مِن قَبلِک‌َ زيرا مشرکين حجاز قبل از بعثت پيغمبري نداشتند زيرا از زمان آدم تا زمان ابراهيم بياباني بود که غير مسکون بود که حضرت ابراهيم بناي کعبه کرد که: إِن‌َّ أَوَّل‌َ بَيت‌ٍ وُضِع‌َ لِلنّاس‌ِ لَلَّذِي بِبَکَّةَ مُبارَکاً و گفت: إِنِّي أَسکَنت‌ُ مِن ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيرِ ذِي زَرع‌ٍ (ابراهيم آيه 37) و بعد از حضرت اسماعيل که مسکون شد پيغمبري بر آن ها مبعوث نشد فقط اوصياء ابراهيم بودند و آنها هم متروک و مردود بودند که آخرين آنها حضرت ابي طالب بود و انبياء بني اسرائيل از اسحاق و يعقوب و شعيب و داوود و سليمان و زکريا و يحيي و عيسي هم بر اين‌ها مبعوث نبودند بر بني اسرائيل و ديگران مبعوث شدند لذا مي‌فرمايد:
لِتُنذِرَ قَوماً ما أَتاهُم مِن نَذِيرٍ مِن قَبلِک‌َ.
لَعَلَّهُم يَهتَدُون‌َ گفتيم «لعل» از جانب خدا به معني ترديد نيست بلکه به معني بايد است: بايد هدايت شوند.