تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ ناکِسُوا رُؤُسِهِمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ رَبَّنا أَبْصَرْنا وَ سَمِعْنا فَارْجِعْنا نَعْمَلْ صالِحاً إِنَّا مُوقِنُونَ «12»
«1» تفسير برهان، ج 3، ص 282. (چ علميه قم 1393 هجرى)
جلد 10 - صفحه 382
بعد از آن حال مجرمين را فرمايد:
وَ لَوْ تَرى إِذِ الْمُجْرِمُونَ: و اگر ببينى اى بيننده زمانى را که مجرمين درگاه سبحانى به سبب شرک و معاصى، ناکِسُوا رُؤُسِهِمْ: افکندگان باشند سرهاى خود را در روز قيامت، يعنى از غايت خجالت و ندامت و مذلت سرها در پيش افکنند، عِنْدَ رَبِّهِمْ: در محضر و موقف پروردگارشان در حالتى که گويند: رَبَّنا أَبْصَرْنا: پروردگارا ما ديديم آنچه وعده کرده بودى، وَ سَمِعْنا: و شنيديم به گوش قبول تصديق پيغمبران را، يا هول قيامت را ديديم و آواز صور را شنيديم، يا ديديم رشد را و شنيديم حق را، يا قبل از اين کور و کر بوديم اکنون ديديم و شنيديم و مکشوف شد براى ما قيامت و احوال آن، فَارْجِعْنا: پس برگردان ما را به دنيا، نَعْمَلْ صالِحاً: بجا آوريم کارهاى شايسته، إِنَّا مُوقِنُونَ: بدرستى که ما يقين آورندگانيم زيرا مشاهده نموديم و ما را شبهه در آن نمانده.
تنبيه: قيامت روز عيان و شهود حقايق، و ايمان ضرورى گردد، و لذا تمام کفار ايمان آورند و تقاضاى برگشت به دنيا و اتيان عمل صالح را نمايند، لکن فايده‌اى نخواهد داشت.
حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در نهج البلاغه فرمايد: ا و لم تروا الى الماضيين منکم لا يرجعون و الى الخلف الباقين لا يبقون ا و لستم ترون اهل الدّنيا يمسون و تمسون و يصبحون على احوال شتّى فميّت يبکى و اخر يعزّى و صريع مبتلى و عائد يعود و اخر بنفسه يجود و طالب للدّنيا و الموت يطلبه و غافل و ليس بمغفول عنه و على اثر الماضى ما يمضى الباقى ...
آيا نمى‌بينيد به ديده بصيرت بسوى گذشتگان از شما که باز نمى‌گردند اصلا و بسوى بازماندگان که باقى نمانند، آيا نيستيد شما که مى‌بينيد اهل دنيا را صبح نمايند و شب کنند بر احوال مختلف؛ پس يکى مرده‌اى است که مى‌گريند بر او، و ديگرى تسليت دهند او را در عزا، و يکى افتاده به انواع بلاها گرفتار، و ديگر بيمارى است که مى‌روند به عيادت او، و ديگرى به نفس خود جان مى‌دهد، و ديگر طالب دنيا که مرگ او را طلب کند، و ديگرى بى‌خبر از عقبى در حالى که غافل نيستند از او اصلا، و اثر گذشته است آنچه باقى
جلد 10 - صفحه 383
است ... «1»