تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا کُلَّ نَفْسٍ هُداها وَ لکِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ «13» وَ لَوْ شِئْنا: و اگر خواستيم ما بر وجه قهر و جبر و الجاء، لَآتَيْنا کُلَّ نَفْسٍ هُداها: هر آينه مى‌داديم در دنيا هر نفسى را هدايت به ايمان و عمل صالح که مجبور شوند در آن، لکن با تکليف منافى باشد، زيرا تکليف بايد به اختيار باشد تا بنده مستحق ثواب و عقاب گردد. از اين جهت ايشان را بر ايمان ملجأ نساختيم، بلکه زمام کفر و ايمان و طاعت و معصيت را تحت اختيار بندگان وا گذاشتيم: «فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَکْفُرْ» و جماعت کفار به سوء اختيار، کفر را بر ايمان و ضلالت را بر هدايت اختيار کردند، لا جرم مستحق جهنم و عقاب گرديدند چنانچه اشاره فرمايد: وَ لکِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي‌: و لکن ثابت و محقق شده گفتار مشتمل بر وعيد از جانب من، لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ‌: هر آينه البته البته پر سازم جهنم را، مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ‌: از کفار جن و آدميان در حالى که مجتمع باشند در آن. نکته: ايراد لام قسم به جهت آنست که فرمايش حق تعالى بمنزله قسم است. ملخص آيه شريفه آنکه: ما بندگان را از روى الجاء و اضطرار بر ايمان وا نداشتيم، بلکه تبيين امر ايمان نموديم بر وجه اختيار، و لکن ايشان ضلالت را بر هدايت اختيار کردند و بدان جهت عذاب واجب گشت بر اهل ضلالت و غوايت، نه بر اهل هدايت و بصيرت. «1» نهج البلاغه فيض الاسلام خطبه 98 ص 292 و صبحى صالح خطبه 99 صفحه 145. جلد 10 - صفحه 384