تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ يَتَوَفَّاکُمْ مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِي وُکِّلَ بِکُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ «11»
قُلْ يَتَوَفَّاکُمْ: بگو: اى پيغمبر به ايشان که فرا گيرد روح شما را و استيفا کند نفوس همه شما را بر وجهى که هيچکس را باقى نگذارد، مَلَکُ الْمَوْتِ الَّذِي وُکِّلَ بِکُمْ: ملک مرگ عزرائيل، آن ملکى که موکل و برگماشته شده است بر شما به قبض ارواح شما و احصاى آجال شما. ثُمَّ إِلى رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ: پس به محضر پروردگار خود بازگرديده شويد براى حساب و جزاى
جلد 10 - صفحه 381
اعمال.
تبصره: تفسير برهان- على بن ابراهيم قمى (رحمه اللّه) از حضرت صادق عليه السّلام روايت نموده، فرمود حضرت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله: شب معراج چون مرا به آسمان سير دادند، ديدم ملکى از ملائکه را در دستش لوحى از نور، توجه به راست و چپ ندارد، رو به آن لوح به حالت حزين. پرسيدم از جبرئيل، گفت: ملک الموت است به قبض ارواح مشغول. گفتم: مرا نزديک ببر تا تکلم نمايم، گفتم: اى ملک الموت آيا تمام کسانى که مردند و کسانى که مىميرند بعد از اين، تو قبض روح آنان کنى؟ گفت: بلى. گفتم: حاضر شوى ايشان را به نفس خود؟ گفت: بلى، پس نيست دنيا به تمامه نزد من در آنچه مسخر فرموده خدا براى من و تمکن داده مرا در آن، مگر مثل درهمى در کف دست شخصى. مىگرداند آن را بهر طريق که بخواهد و هيچ خانهاى نيست در دنيا مگر آنکه داخل شوم در آن هر روزى پنج مرتبه، و گويم هرگاه اهل بيت گريه کنند بر مرده خود: گريه نکنيد بر او، پس بدرستى که در شماست عودت، و عودت تا اينکه باقى نماند از شما هيچکس. پس فرمود حضرت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله: کافى است که مرگ، داهيه باشد جبرئيل. پس جبرئيل گفت: بعد از مرگ داهيه اعظم است «1». نعوذ باللّه.
نکته: ممکن است مراد به «ملک الموت» اسم جنس باشد بنابر آنکه عزرائيل را اعوان بسيار هستند از ملائکه رحمت و ملائکه عذاب، چنانکه آيه ديگر فرمايد: «الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ- الخ»