اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
»
الشَّهرُ الحَرام‌ُ بِالشَّهرِ الحَرام‌ِ وَ الحُرُمات‌ُ قِصاص‌ٌ فَمَن‌ِ اعتَدي عَلَيکُم فَاعتَدُوا عَلَيه‌ِ بِمِثل‌ِ مَا اعتَدي عَلَيکُم وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُتَّقِين‌َ (194)
(ماه حرام در مقابل ماه حرام و حرمتها را برابري است پس کسي که بر شما تعدي کند بر او تعدي کنيد بهمان اندازه که بر شما تعدي شده است و از معصيت خدا بپرهيزيد و بدانيد که خدا با پرهيزکاران است) الشَّهرُ الحَرام‌ُ بِالشَّهرِ الحَرام‌ِ بعضي گفتند مراد از شهر حرام در اينکه آيه ماه ذي القعده است که اول اشهر حرم است و آن را ذي القعدة ناميدند چون در اينماه از جنگ و قتال قعود مينمودند و حتي اگر کسي قاتل پدرش يا برادرش را ميديد متعرض او نميشد و در سال ششم هجرت رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با جماعت اصحاب در اينکه ماه براي حج بطرف مکّه رهسپار شدند تا بحديبيه رسيدند کفار قريش اجتماع نمودند و مانع شدند از اينکه حضرت وارد مکه شود و اعمال عمره
1- سورة الشوري آيه 42
2- سوره هود آيه 115
جلد 2 - صفحه 359
و حج را بجا آورد حضرت باصحابه در همانجا قربانيها را نحر نموده و با مشرکين مصالحه نمودند که سال ديگر براي انجام مناسک حج برگردند و اينکه سال را، عام الحديبيه گفتند، پس در سال هفتم در همين ماه بمکه با اصحاب تشريف آورده و قضاء عمره سال گذشته را بجاي آوردند و خداوند اينکه ذي القعده را بازاء آن ذي القعده قرار داده و بجاي آن قبول نموده فرمود «الشَّهرُ الحَرام‌ُ بِالشَّهرِ الحَرام‌ِ» و بعضي گفتند مراد قتال مسلمين با کفار در ماه حرام است که اگر بازاء قتال آنان با مسلمين باشد جائز است و مانعي ندارد ولي ابتداء بقتال با مشرکين در شهر حرام جايز نيست چنانچه ابتداء بقتال آنان در مسجد الحرام روا نبود ولي اگر آنان بقتال ابتداء مينمودند مقاتله با آنان مانعي نداشت.
وَ الحُرُمات‌ُ قِصاص‌ٌ حرمات جمع حرمة است و مراد از حرمات حرمت مسجد الحرام و حرمت شهر حرام و حرمت در حال احرام است که در حال احرام و در شهر حرام و در مسجد الحرام قتال جايز نيست مگر بعنوان قصاص يعني اگر آنها احترام حرمات را هتک نمودند شما هم قصاص کنيد.
و در اخباري که در برهان روايت شده دارد که سؤال ميکنند آيا مسلمانان ابتدا بقتال مشرکين در شهر حرام مينمودند!
ميفرمايد وقتي مشرکين مقاتله با مسلمانان را در ماه حرام حلال دانستند و حرمت ماه حرام را مراعات ننمودند قتال با آنها رواست.
و همچنين روميها که بماه حرام عقيده ندارند اگر در ماه حرام با مسلمين مقاتله نمودند جايز است با آنها قتال کنند و نيز دارد که اگر کسي شخصي را کشت و بحرم پناه آورد نميشود او را قصاص نمود ولي بايد او را طعام و آب نداد و با او معامله ننمود تا از حرم خارج شود و حدّ بر او جاري گردد، ولي اگر در
جلد 2 - صفحه 360
داخل حرم مرتکب قتل شد در همانجا حدّ بر او جاري شود و بهمين آيه متمسک شده‌اند.
فَمَن‌ِ اعتَدي عَلَيکُم فَاعتَدُوا عَلَيه‌ِ بِمِثل‌ِ مَا اعتَدي عَلَيکُم يعني مماثلت در قصاص شرط است و اينکه حکم عام است و اختصاص بقتال در اشهر حرم ندارد چنان که در آيه ديگر ميفرمايد أَن‌َّ النَّفس‌َ بِالنَّفس‌ِ وَ العَين‌َ بِالعَين‌ِ وَ الأَنف‌َ بِالأَنف‌ِ وَ الأُذُن‌َ بِالأُذُن‌ِ وَ السِّن‌َّ بِالسِّن‌ِّ وَ الجُرُوح‌َ قِصاص‌ٌ«1» بلکه اختصاص بجراحات هم ندارد نسبت باموال هم جاري است اگر داراي مثل است بمثل، و اگر قيمت است بقيمت تقاص ميشود.
و تعبير به فَاعتَدُوا براي رعايت مماثلت است و اگر نه اعتداء دوم در حقيقت اعتداء نيست بلکه جزاء اعتداء است چنانچه در آيه ديگر ميفرمايد وَ جَزاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثلُها«2» که دومي سيئه نيست بلکه جزاء سيئه است وَ اتَّقُوا اللّه‌َ وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُتَّقِين‌َ امر بتقوي بعد از امر باعتداء بمثل باين لحاظ است که از تجاوز و زياده روي در قصاص خودداري شود و بعدا هم گوشزد ميفرمايد که اگر کسي ملازم تقوي باشد خداوند يار و ناصر اوست و او را حفظ ميفرمايد.