اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَنُذِيقَنَّهُم مِن‌َ العَذاب‌ِ الأَدني دُون‌َ العَذاب‌ِ الأَکبَرِ لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ «21»
و هر آينه مي‌چشانيم آنها را از عذاب پست‌تري غير از عذاب بزرگتر باشد که آنها برگردند.
وَ لَنُذِيقَنَّهُم مِن‌َ العَذاب‌ِ الأَدني عذاب‌هاي دنيوي است و آن مصائبي است که در دنيا به انسان مي‌رسد در اثر معاصي و کفر و شرک که مي‌فرمايد: وَ ما أَصابَکُم مِن مُصِيبَةٍ فَبِما کَسَبَت أَيدِيکُم وَ يَعفُوا عَن کَثِيرٍ (شوري آيه 30) و گفتيم آثار معاصي و کفر و شرک در دنيا
جلد 14 - صفحه 463
بسيار است تقريبا بالغ بر ده اثر است: ضعف ايمان، سياهي قلب، قساوت قلب، تسلط شيطان و هواي نفس، بعد از رحمت، سلب نعم، نزول بلاء، کوتاهي عمر، نيامدن باران، قحطي، گراني، تسلط ظالم، فقر و اضطراب و در هم خوردن امور و ضيق معيشت و غير اين‌ها.
دُون‌َ العَذاب‌ِ الأَکبَرِ که عذاب آن عالم باشد از حين موت، سختي جان دادن، عذاب قبر، فشار قبر، عذاب عالم برزخ تا قيامت در صحراي محشر زمين مثل کوره حدادي خورشيد يک ني بالاي سر، صورت سياه به صورت حيوانات، نامه به دست چپ، آتش دور آنها را حلقه زده، غل به گردن، به زنجير هفتاد زراع بستن تا حکم شود به جهنم و عذاب‌هاي گوناگون آن، و حشر با شياطين و خلود در عذاب.
لَعَلَّهُم يَرجِعُون‌َ گفتيم لعل از خداوند به معني ترديد نيست چون او مي‌داند که رجوع مي‌کنند يا نمي‌کنند بلکه به معني بايد يعني پس از ابتلاء به اينکه مصائب و بليات دنيوي بايد متنبه شوند و از شرک و کفر و معاصي و عناد و عصبيت و کبر و نخوت و هواهاي نفساني و تقليد آباء و متابعت ديگران که مي‌گويند: «خواهي نشوي رسوا همرنگ جماعت شو» دست بردارند و توبه کنند و رو به خدا آورند و اطاعت و امتثال فرامين او را بکنند و به خود بيايند لکن هيهات هيهات هر چه بيشتر گرفتار شوند در معصيت و نافرماني و بي حيائي و بي عفتي بيشتر فرو مي‌روند چنان چه مشاهده مي‌شود فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ (زخرف آيه 83- معارج آيه 42).