تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ يا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقامَ لَکُمْ فَارْجِعُوا وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَّ يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنا عَوْرَةٌ وَ ما هِيَ بِعَوْرَةٍ إِنْ يُرِيدُونَ إِلاَّ فِراراً «13»
چون لشکر کفار را با آن کثرت مشاهده نمودند ترسيدند، اهل ايمان را ترغيب به فرار نمودند، حق تعالى عدم ثبات و بد دلى و سستى اعتقاد اين جماعت را اخبار مى‌فرمايد:
وَ إِذْ قالَتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ: و ياد بياوريد زمانى را که گفتند گروهى از منافقان، يا أَهْلَ يَثْرِبَ لا مُقامَ لَکُمْ: اى اهل مدينه موضع قيام و قرار شما نيست در لشکرگاه، يعنى جاى آن نيست که شما اقامت کنيد در آن، فَارْجِعُوا:
پس بازگرديد به منزلهائى که در مدينه داريد و از لشکرگاه بگريزيد و فرار کنيد، يا اقامت شما در دين اسلام وجهى ندارد پس برگرديد به دين پدران خود و پيغمبر را به دشمنان بازگذاريد و الّا مدينه جاى شما نباشد. ابن عباس گفته:
اين قول جهودان بود که منافقان را گفتند شما را چه ضرور است که در مدينه توقف کنيد براى پيغمبر و خود را گرفتار شمشير ابو سفيان و قريش کنيد «2».
«1» بحار الانوار، ج 20، ص 190- 189.
«2» منهج الصادقين، ج 7، ص 296. (چ اسلاميه 1346 ش)
جلد 10 - صفحه 418
وَ يَسْتَأْذِنُ فَرِيقٌ مِنْهُمُ النَّبِيَ: و اجازه مى‌طلبند گروهى از ايشان از پيغمبر، يعنى بنو حارثه و بنو سلمه از حضرت اذن مى‌طلبند که رجوع کنند به خانه‌هاى خود از روى بهانه جوئى، يَقُولُونَ إِنَّ بُيُوتَنا عَوْرَةٌ: و مى‌گويند بدرستى که خانه‌هاى ما در مدينه خلل دارد و در و ديوار آن را استحکامى نيست، ما را اجازه فرما تا برويم و خلل آن را اصلاح کنيم و سد طرق نمائيم تا دشمن شبيخون نزند. وَ ما هِيَ بِعَوْرَةٍ: و حال آنکه خانه‌هاى ايشان خلل ندارد بلکه مستحکم است با ديوارهاى رفيع، إِنْ يُرِيدُونَ إِلَّا فِراراً: نمى‌خواهند به اين استيذان مگر فرار کردن از جنگ را. در کشاف مذکور است که عورت به معنى خلل است «1».
حاصل آنکه ايشان اعتذار نمودند که خانه‌هاى ما در مظانّ آنست که دشمنان و دزدان داخل شوند به جهت آنکه حصار و ابواب آن محکم نيست که سدّ و منع دشمن توان نمود، پس اجازه فرما برويم آنها را محکم نموده باز معاودت کنيم؛ حق تعالى تکذيب آنها فرمود که خانه‌هاى آنها خلل و قصورى ندارد و در نهايت استحکام است و غرض آنها فرار است.