تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَکُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ فَمَنْ کانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُکٍ فَإِذا أَمِنْتُمْ فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِّ فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ ذلِکَ لِمَنْ لَمْ يَکُنْ أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ (196)
«1» تفسير برهان، جلد اوّل، صفحه 192، حديث اوّل (ذيل آيه)
«2» تفسير صافى، جلد اوّل، صفحه 230.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 355
چون حق تعالى حکم جهاد را فرمود، در عقب آن حج را که اعظم ارکان اسلام است بيان مى‌فرمايد: وَ أَتِمُّوا الْحَجَّ وَ الْعُمْرَةَ لِلَّهِ: و تمام کنيد حج و عمره را، يعنى مناسک و حدود و فرائض و آداب آن را بجاى آريد براى حق تعالى نه مثل کفار که طواف و تلبيه را به نام بتان بجاى آرند.
تنبيه: افعال عمره تمتع پنج است: 1- احرام. 2- طواف خانه کعبه.
3- دو رکعت نماز طواف. 4- سعى بين صفا و مروه. 5- تقصير. بعد از آن افعال حجة الاسلام و آن سيزده است: 1- احرام. 2- وقوف به عرفات. 3- وقوف به معشر الحرام. 4- رفتن به منى و رمى جمرات. 5- قربانى در منى. 6- تراشيدن سر. 7- طواف زيارت. 8- دو رکعت نماز طواف. 9- سعى بين صفا و مروه. 10- طواف نساء. 11- دو رکعت نماز طواف نساء. 12- ماندن در منى در شب يازدهم و دوازدهم ذى الحجه و بعضى شب سيزدهم بايد بمانند. 13- رمى جمرات ثلث در منى روز يازدهم و دوازدهم و براى بعضى سيزدهم. و تفصيل در مناسک مندرج است. و حج بر سه قسم است. تمتع، قران، افراد. شرح و بيان آن در کتب فقه مى‌باشد.
فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ: پس اگر بازداشته شويد به جهت بيمارى و ترس و دشمن و غير آن، فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ: پس بر شما آنچه است ميسر مى‌شود از قربانى، يعنى قربانى کنيد و محلّ شويد و در وقتى که مانع برطرف شود، آن را قضا کنيد خواه در همين سال اگر موسم حج نگذشته يا در سال آينده. وَ لا تَحْلِقُوا رُؤُسَکُمْ: و نتراشيد سرهاى خود را، اين کنايه است از محلّ شدن يعنى از احرام بيرون مى‌آئيد. حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ:
تا وقتى که قربانى به موضع خود رسد. اما محل هدى مکه است اگر در
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 356
عمره باشد، و منى است اگر در حج باشد. فَمَنْ کانَ مِنْکُمْ مَرِيضاً: پس هر که باشد از شما مريض در وقت احرام که به سبب آن محتاج به خلق شود، أَوْ بِهِ أَذىً مِنْ رَأْسِهِ: يا به او رسيده باشد رنجى از سرش مثل درد سر يا جراحت يا غلبه جانور در آن و بدين جهت سر بتراشد، فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيامٍ: پس فديه دهد از روزه سه روز، أَوْ صَدَقَةٍ: يا صدقه، يعنى اطعام ده مسکين هر يک را مدى گندم، أَوْ نُسُکٍ: يا از قربانى و آن گوسفندى است که ذبح آن نموده به فقرا دهد. فَإِذا أَمِنْتُمْ: پس چون ايمن شويد از خوف دشمن و يا از مرض، فَمَنْ تَمَتَّعَ بِالْعُمْرَةِ إِلَى الْحَجِ: پس هر که منتفع و بهره‌مند شود به تقرب بخدا بوسيله عمره در حالتى که قاصد حج باشد، فَمَا اسْتَيْسَرَ مِنَ الْهَدْيِ: پس بر او است آنچه ميسر شود از قربانى، يعنى از شتر يا گاو و يا گوسفند به شکرانه آنکه توفيق يافته در جمع ميان دو عبادت. فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِ: پس هر که نيابد قربانى، يعنى قادر نباشد بر آن، پس بر او باشد روزه داشتن سه روز در ايام حج که روز هفتم و هشتم و نهم ذى الحجه است. وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ: و هفت روز ديگر وقتى که باز گرديد به وطن خود. تِلْکَ عَشَرَةٌ کامِلَةٌ: اين ايام که سه و هفت باشد ده عدد تمام است، اين قيد براى تأکيد و زيادتى اهتمام است به اتمام آن.
ذلِکَ لِمَنْ لَمْ يَکُنْ: اين حکم مذکور متمتع براى کسى است که نباشد، أَهْلُهُ حاضِرِي الْمَسْجِدِ الْحَرامِ: اهل او مجاور مقيم مسجد الحرام، وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد خدا را در جميع اوامر و نواهى او خصوصا آنچه در باب حج صادر شده، پس محافظت همه آن نمائيد. وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ:
و بدانيد بدرستى که خداى تعالى سخت عقوبت است کسى را که مخالفت او نمايد. امر به دانستن آنکه حق تعالى شديد العقاب است به جهت آنست که حصول علم موجب شود که از عصيان و طغيان بازايستند.
شرح اين احکام در کتب فقهيه مندرج است.