تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لَنْ يَنْفَعَکُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلاَّ قَلِيلاً «16»
بعد از آن در عدم فايده فرار مىفرمايد:
قُلْ لَنْ يَنْفَعَکُمُ الْفِرارُ: بگو اى پيغمبر منافقان و ضعيفان اهل اسلام را که هرگز فايده ندهد شما را فرار کردن، إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ: اگر فرار کنيد از مرگ، أَوِ الْقَتْلِ: يا از کشته شدن، يعنى خواه از مرگ گريزيد يا از کشته شدن، فايدهاى بر آن مترتب نخواهد شد، زيرا هر کسى را لابد است که عاقبت کار او مرگ باشد يا کشتن در وقتى معين که حکم قضاى الهى بدان نافذ گرديده؛ و فرق بين مرگ و کشتن آنست که مرگ انتفاى حيات است و هيچکس بر آن قادر نيست مگر حق تعالى، و کشتن نقص بنيه حيوانيه است که غير خدا بر آن قدرت دارد لکن به اراده خداى تعالى. وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا: و در آن هنگام که بگريزيد، بهرهور نخواهيد شد مگر بهره کمى يا زمان اندکى، يعنى اگر مثلا فرار، نفع به شما رساند و مهم شما تأخير افتد به جهت ترسيدن زمان اجل، برخوردار نخواهيد شد مگر زمان کمى، چه آخر شربت مرگ را خواهيد چشيد. مراد به کمى وقت، اجل است، چه آن در زمان کوتاهى خواهد رسيد و اين بديهى است که امتداد دنيا نسبت به آخرت در نهايت قلّت است چه جاى امتداد عمر هر يک از اهل دنيا.
«1» بحار الانوار، ج 75 ص 92 باب لزوم الوفاء بالوعد و العهد، بنقل از خصال شيخ صدوق ج 1 ص 55.
جلد 10 - صفحه 421
تتمه: آوردهاند در شهر عبد الملک مروان، و با واقع شد، او برخاست و از شهر بيرون رفت، او را گفتند حق تعالى فرمايد: «قُلْ لَنْ يَنْفَعَکُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ أَوِ الْقَتْلِ وَ إِذاً لا تُمَتَّعُونَ إِلَّا قَلِيلًا» گفت: آن قليل را طلب کنيم، يعنى تا وقت اجل مسمّى. مراد حيات باشد و به چنگال اجل گرفتار نشوم.