تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَشِحَّةً عَلَيْکُمْ فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْکَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ کَالَّذِي يُغْشى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ فَإِذا ذَهَبَ الْخَوْفُ سَلَقُوکُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدادٍ أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ أُولئِکَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً «19»
أَشِحَّةً عَلَيْکُمْ: در حالتى که بخيلانند به معاونت يا نفقه، بر شما اى اهل ايمان. يا نمى‌خواهند که ظفر و غنيمت شما را باشد، فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ: پس چون بيايد ترس دشمن و قتال، رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْکَ: مى‌بينى ايشان را که از غايت ترس نظر مى‌کنند بسوى تو، تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ کَالَّذِي يُغْشى عَلَيْهِ: مانند نگاه کردن يا گرديدن چشم کسى که پوشيده شده باشد بر او، يعنى غش کرده و بيهوش شده، مِنَ الْمَوْتِ: از سکرات مرگ. اين تشبيه نظر ايشان است يا دوران آن به نظر غشّ گرديده شده «1». فَإِذا ذَهَبَ الْخَوْفُ: پس چون برود ترس به جهت نصرت و فتح شما بر کفار و غنائم دار الحرب بدست شما آيد، سَلَقُوکُمْ بِأَلْسِنَةٍ حِدادٍ: برنجانند و آزار رسانند شما را به زبانهاى تيز، يعنى سخنهاى سخت و درشت گويند. أَشِحَّةً عَلَى الْخَيْرِ: در حالتى که بخيلند بر خير که غنيمت باشد، يعنى به وقت غنائم مجادله و مناقشه نمايند و گويند: توفير قسمت به ما نمائيد، زيرا ما معاون شما بوديم در جنگ و جهاد و شما به سبب ما بر دشمنان غالب شديد و بر آنها نصرت يافتيد.
بعد از آن بيان فرمايد که: أُولئِکَ لَمْ يُؤْمِنُوا: آن گروه مذکوره ايمان
«1» يعنى حرکات ديدگان آنان مثل حرکات چشم کسى است که از سکرات مرگ بيهوش شده است.
جلد 10 - صفحه 424
نياورده‌اند به خدا و رسول بر وجه اخلاص، فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ: پس باطل گردانيده است اعمال ايشان را، چه ثواب مترتب نمى‌شود بر جهاد و غير آن از افعال حسنه و طاعات که براى رضاى الهى نباشد، زيرا ترتب ثواب اخروى، منوط است به قبول عمل بدرگاه الهى، و قبولى عمل مشروط است به اخلاص و نيت قربت، و با فقدان آن ثوابى نخواهد بود؛ و اين منافقان جهاد نکنند براى خدا بلکه به قصد گرفتن غنيمت و ريا و سمعه مى‌باشد، پس اعمال آنها باطل گرديد. يا باطل ساخت خداى تعالى تصنع و نفاق ايشان را و مکر و کيدى را که در باره حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و اهل اسلام نمودند، وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ يَسِيراً: و هست اين احباط و ابطال بر خداى تعالى آسان به جهت تعلق اراده او به آن و عدم آنچه مانع اراده سبحانى گردد.
تبصره: آيه شريفه دال است بر آنکه ترتب ثواب بر اعمال، فرع بر ايمان و قصد قربت است. و تنبيه بر آنکه اعمال بسيار بدون معرفت و قربت، مانند بناء بدون اساس و مانند هباء منثور است نزد حق تعالى، و ثواب بر آن مترتب نخواهد بود.