تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَحْسَبُونَ الْأَحْزابَ لَمْ يَذْهَبُوا وَ إِنْ يَأْتِ الْأَحْزابُ يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ بادُونَ فِي الْأَعْرابِ يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِکُمْ وَ لَوْ کانُوا فِيکُمْ ما قاتَلُوا إِلاَّ قَلِيلاً «20»
و نيز در وصف نفاق و بيان ترس ايشان مى‌فرمايد:
يَحْسَبُونَ الْأَحْزابَ: گمان مى‌کنند منافقان در باره احزاب- يعنى لشکرهاى کفار از قريش و غطفان و اسد و يهود و غير ايشان- که، لَمْ يَذْهَبُوا:
بازنگشته‌اند، يعنى بددلى و ترس منافقان به مثابه اين است که با وجود آنکه مشرکان فرار نموده، پندارند که اطراف مدينه را فراگرفته و در مقام محاربه ايشانند؛ و بدين جهت از خندق فرار نموده و داخل مدينه متحصن شده‌اند، هر
جلد 10 - صفحه 425
چند به آنها گويند مشرکان فرار نموده و برگشته‌اند، قبول نکنند و ياراى آن ندارند که از منازل متحصنه خود بيرون آيند. وَ إِنْ يَأْتِ الْأَحْزابُ: و اگر بيايند اين لشکرها نوبت ديگر، يَوَدُّوا لَوْ أَنَّهُمْ: دوست دارند منافقان، و تمنا کنند آنکه ايشان، بادُونَ فِي الْأَعْرابِ: صحرانشينان بودندى واقع در ميان عربهاى باديه‌نشين، يعنى از شدت ترس آرزو کنند که در مدينه بلکه در باديه ساکن باشند. يَسْئَلُونَ عَنْ أَنْبائِکُمْ: پرسيدندى از هر شخص آينده‌اى از جانب مدينه از خبرهاى شما از آنچه واقع شده بر شما و تحقيق نمودندى که حال شما چگونه است و منتظر مغلوبيت شما بودندى، وَ لَوْ کانُوا فِيکُمْ: و اگر بودندى در ميان شما و به مدينه مراجعت نکردى و مقاتله با دشمنان نمودى، ما قاتَلُوا إِلَّا قَلِيلًا:
مقاتله ننمودى مگر کارزار اندکى از روى ريا و سمعه نه براى خدا و اعلاى دين.