تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ کانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِيراً «21»
بعد از آن حق سبحانه و تعالى به جهت ترغيب مکلفان در قبال مشرکان و صبر کردن بر آن مى‌فرمايد:
لَقَدْ کانَ لَکُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ: هر آينه به تحقيق هست براى شما اى امت در روش و عادت پيغمبر خدا، أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ: خصلتى نيکو و پسنديده که از حق آن آنست که به آن حضرت تأسى کنيد و آن ثبات در جنگ و صبر در شدايد و محن است. مراد آنست که همچنانکه آن حضرت در حرب ثبات دارد و متحمل شدايد و محن شود بر وجهى که دندان مبارک او را مى‌شکنند و پيشانى او را جراحت وارد مى‌کند و در حرب ثبات مى‌ورزد و اقرباى نزديک او را شهيد مى‌کنند، مانند حمزه و عبيدة بن حارث، اصلا جزع ننمايد و نهايت استقامت را داشته باشد، شما هم به آن حضرت اقتدا و تأسى نمائيد، زيرا قدوه و
جلد 10 - صفحه 426
مقتدايى نيکو باشد. لِمَنْ کانَ يَرْجُوا اللَّهَ: براى کسى که اميد دارد به ثواب خداى تعالى، وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ: و به روز باز پسين، يعنى به نعيم آخرت. «رجا» به معنى ترس و اميد هر دو آمده، يعنى ترسناک هستند از عقوبات روز آخرت که اميد دارند به مثوبات آن که اکمل و اتم و ابقى خواهد بود.
تبصره: اين مطلب محقق شده که در آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، بنابراين اگرچه آيه شريفه در جنگ احزاب براى ثبات احزاب نازل شد، لکن مفاد آن عام است براى تمام امت بدين تقرير که: براى شماست اى امت پيغمبر در عادت و دأب رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله خصلتى پسنديده و شايسته، که از حق آن آنست که به آن اقتدا و تأسى کنند کسانى که اميدوارند ثواب الهى را روز قيامت و آثار آن حضرت را پيروى کنند که از جمله آن ثبات و استقامت و پايدارى در وظايف دينى و فرامين الهى است و عدم تغيير در سنن آن حضرت به تبديلات زمانى.
حضرت صادق عليه السّلام در رساله خود به اصحابش فرمايد: عليکم بآثار رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سنّته و اثار الائمّة الهداة من اهل بيت رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله من بعده و سنّتهم؛ فانّه من اخذ بذلک فقد اهتدى و من ترک ذلک و رغب عنه ضلّ لانّهم هم الّذين امر اللّه بطاعتهم.
بر شما باد به آثار رسول خدا و سنت آن حضرت و آثار ائمه هدى از اهل بيت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بعد از آن سرور و سنت ايشان، پس بدرستى که هر که فرا گيرد آن را به تحقيق هدايت يافته، و هر که ترک کند آن را و اعراض نمايد از آن گمراه شده، زيرا ايشانند کسانى که امر فرموده است خدا به طاعت آنان «1».
وَ ذَکَرَ اللَّهَ کَثِيراً: و براى کسى که ياد کرد خدا را ياد کردنى بسيار به دل و زبان، يعنى خصلت نيکو مر کسى را باشد که اميدوار است به فضل خدا در آخرت و کثير الذکر باشد، زيرا کثرت ذکر موردى است که به ملازمت طاعت باشد، يعنى کثرت ذکر را مقارن سازد به اميدوارى، چه مقتداى به رسول نيست
«1» روضه کافى (ج 8)، ص 8 رسالة ابى عبد اللّه عليه السّلام الى جماعة الشيعة.
جلد 10 - صفحه 427
مگر آنکه متصف به رجا و کثرت ذکر باشد. چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله اصحاب را خبر داده بود به آمدن احزاب و فرمود که به اجتماع ايشان متزلزل و مضطرب شويد و کار بر شما سخت گردد اما عاقبت مظفر و منصور شويد بر ايشان و آنها خائف و هراسان شده منهزم گردند.