اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَحسَبُون‌َ الأَحزاب‌َ لَم يَذهَبُوا وَ إِن يَأت‌ِ الأَحزاب‌ُ يَوَدُّوا لَو أَنَّهُم بادُون‌َ فِي الأَعراب‌ِ يَسئَلُون‌َ عَن أَنبائِکُم وَ لَو کانُوا فِيکُم ما قاتَلُوا إِلاّ قَلِيلاً «20»
گمان ميکنند اينکه منافقين و کساني که في قلوبهم مرض است اينکه احزاب که مشرکين و کفار باشند که براي حرب با پيغمبر و مسلمين آمده بودند هنوز نرفتند و منصرف نشدند و حال آنکه رفته بودند و اگر دو مرتبه احزاب بيايند براي حرب اينکه منافقين دوست ميداشتند که مثل اعراب باديه نشين باشند دور دست از مسلمين و سؤال کنند از پيش آمدهاي شما مسلمين که کار بکجا کشيده و بر فرض که در ميان شما مسلمين باشند مقاتله نميکنند مگر قليلي همين اندازه که بگويند ما با شما ميباشيم از روي رياء و سمعه و نفاق.
جلد 14 - صفحه 489
خلاصه اينکه منافقين نميتوانند از مسلمين جدا شوند و ملحق به مشرکين شوند زيرا بر مسلمين مکشوف ميشود کفر و نفاق آنها و مشرکين هم اينها را بخود راه نميدهند زيرا احتمال، جاسوس و مفتش در آنها ميدهند و بعبارة ساده چوب هر دو سر نجس هستند و نه جرأت ميکنند که با مسلمين در دار الحرب جهاد کنند زيرا عقيده باطني ندارند که براي شهادت و نصرت دين کوشش کنند و پيش آمد قضايا را هم نميدانند آيا نصرت و ظفر و فتح و فيروزي نصيب مسلمين ميشود يا مشرکين.
يَحسَبُون‌َ الأَحزاب‌َ لَم يَذهَبُوا چون در ميدان جنگ نبودند و در مدينه بودند يا فرار کرده بودند خيال کردند هنوز جنگ ادامه دارد.
وَ إِن يَأت‌ِ الأَحزاب‌ُ اگر ثانيا کفار و مشرکين حمله کردند و براي جنگ با مسلمين آمدند ..
يَوَدُّوا لَو أَنَّهُم بادُون‌َ فِي الأَعراب‌ِ از اعراب باديه نشين باشند نه در دسته مسلمين و نه در زمره مشرکين.
يَسئَلُون‌َ عَن أَنبائِکُم بپرسند کار مسلمين و کفار بکجا کشيد هر طرفي که غالب شد خود را بآن ملحق کنند.
وَ لَو کانُوا فِيکُم در داخله مسلمين.
ما قاتَلُوا إِلّا قَلِيلًا فقط يک هاي و هويي بيش ندارند.