اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَمّا رَأَ المُؤمِنُون‌َ الأَحزاب‌َ قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ صَدَق‌َ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ ما زادَهُم إِلاّ إِيماناً وَ تَسلِيماً «22»
و چون ديدند مؤمنون احزاب را با کثرت آنها در جنگ خندق گفتند اينست آنچه وعده فرموده خدا و رسول او و راست فرموده خدا و رسول او و زياد نکرد بر مؤمنين مگر ايمان و تسليم را.
وَ لَمّا رَأَ المُؤمِنُون‌َ الأَحزاب‌َ که از تمام قبائل مشرکين اجتماع کردند براي مقاتله با نبي و مسلمين در يوم الخندق که معني احزاب است که از هر حزبي جمع شدند وعده آنها بالغ بر ده هزار بود و عده مسلمين بالغ بر هفتصد نفر که عده مشرکين چهارده برابر مسلمين بود.
جلد 14 - صفحه 491
قالُوا هذا ما وَعَدَنَا اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وعده‌هاي الهي در قرآن بسيار است مثل إِنّا لَنَنصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ يَوم‌َ يَقُوم‌ُ الأَشهادُ (مؤمن آيه 51) و آيات سوره انفال از قوله تعالي إِذ تَستَغِيثُون‌َ- الي قوله تعالي- وَ اضرِبُوا مِنهُم کُل‌َّ بَنان‌ٍ (آيه 9 الي 12) و غير اينها و مثل لَقَد نَصَرَکُم‌ُ اللّه‌ُ فِي مَواطِن‌َ کَثِيرَةٍ وَ يَوم‌َ حُنَين‌ٍ- الايه (توبه آيه 25) و غير اينها و وعده‌هايي که پيغمبر داده بود که فتح و ظفر نصيب شما است مؤمنين که ايمان بخدا و رسول از روي حقيقت و واقعيت آورده بودند ثبات قدم و اطمينان قلبي داشتند و ابدا خوف و وحشتي از کثرة مشرکين نداشتند بخلاف منافقين که فرار ميکردند و جرئت بر مبارزه نداشتند.
وَ صَدَق‌َ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ مَن أَصدَق‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ قِيلًا (نساء آيه 122) وَ مَن أَصدَق‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ حَدِيثاً (نساء آيه 87) و تصديق نبي در تحريض مؤمنين علي القتال يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ حَرِّض‌ِ المُؤمِنِين‌َ عَلَي القِتال‌ِ إِن يَکُن مِنکُم عِشرُون‌َ صابِرُون‌َ يَغلِبُوا مِائَتَين‌ِ وَ إِن يَکُن مِنکُم مِائَةٌ يَغلِبُوا أَلفاً مِن‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا (انفال آيه 65).
وَ ما زادَهُم إِلّا إِيماناً وَ تَسلِيماً چنانچه در موارد قبل مشاهده کرده بودند هر چه مؤمن آثار قدرت الهي را بيشتر مشاهده کند ايمانش قوي‌تر ميگردد و تسليمش برتري پيدا ميکند.