اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ رِجال‌ٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّه‌َ عَلَيه‌ِ فَمِنهُم مَن قَضي نَحبَه‌ُ وَ مِنهُم مَن يَنتَظِرُ وَ ما بَدَّلُوا تَبدِيلاً «23»
بعض مؤمنين رجالي هستند که آنچه با خداوند- عهد کرده بودند عملي نمودند پس بعض آنها به درجه رفيعه شهادت نائل شدند و مدت آنها منقضي شد و بعض آنها انتظار دارند تا مدت آنها سر رسد و تبديل نکردند هيچگونه تبديلي.
مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ من تبعيضيه است يعني بعض مؤمنين.
رِجال‌ٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّه‌َ عَلَيه‌ِ در اخبار بسياري داريم از ائمه اطهار که اينکه آيه شريفه در شأن امير المؤمنين و جعفر طيار و حمزه سيد الشهداء و عبيدة بن حارث- جعفر برادر امير
جلد 14 - صفحه 492
المؤمنين حمزه عم او و عبيده إبن عم او- نازل شده و مکرر گفته شده که نوعا اخبار بيان مصداق اتم ميکند منافي با عموم آيه ندارد که مراد مؤمنين ثابت قدم باشند که بعهد خود وفا کردند و عهد آنها اينکه بود که فرار از زخف نکنند تا شهيد شوند يا فتح کنند.
فَمِنهُم مَن قَضي نَحبَه‌ُ بدرجه رفيعه شهادت نائل شدند مثل حمزه در جنگ احد و جعفر در جنگ بدر و عبيده در جنگ موته و ساير شهداء در رکاب حضرت رسالت در حروب.
وَ مِنهُم مَن يَنتَظِرُ مثل امير المؤمنين که تا در محراب زکريا شهيد شد و مثل مؤمنين که نصيب آنها فتح شد بلکه ميتوان آيه شريفه را تعميم داد چنانچه در اخبار بسيار است که عهد الهي ولايت ائمه است: در کافي است که حضرت صادق به ابي بصير فرمود
« يا ابا محمّد لقد ذکرکم اللّه في کتابه فقال: مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ رِجال‌ٌ صَدَقُوا
الايه، انکم وفيتم بما اخذ اللّه عليکم ميثاقکم من ولايتنا- الحديث»
و نيز در کافي مسندا از حضرت رسول است که به امير المؤمنين فرمود
«من احبک ثم مات فقد قضي نحبه و من لم يمت فهو ينتظر»
و نيز دارد از حضرت صادق فرمود:
«المؤمن مؤمنان فمؤمن من صدق بعهد اللّه و وفي بشرطه و ذلک قول اللّه عز و جل رِجال‌ٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللّه‌َ عَلَيه‌ِ
- الي قوله- و مؤمن کخامة الزرع يعوج احيانا و يقوم احيانا».
وَ ما بَدَّلُوا تَبدِيلًا نقض عهد نکردند و فرار از زخف ننمودند و بمعناي اخير غيري را بر ائمه، اختيار نکردند.