تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
الحجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُوماتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِي الْحَجِّ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ يَعْلَمْهُ اللَّهُ وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَيْرَ الزَّادِ التَّقْوى وَ اتَّقُونِ يا أُولِي الْأَلْبابِ (197)
ترجمه
حج ماههاى معلوم است پس کسيکه واجب گرداند در آنها حج را پس نه جماع است نه نافرمانى و نه ستيزگى در حج و آنچه بجا آوريد از خوبى ميداند او را خدا و توشه گيريد پس همانا بهترين توشه پرهيزکارى است پس بترسيد از من اى صاحبان عقول.
تفسير
وقت احرام براى حج و مناسک آن ماه شوال و ذو القعده و ذو الحجه است و کسى حق ندارد در غير اين سه ماه حج نمايد و کسيکه محرم شود در غير ماههاى حج عمل او باطلست و در چند روايت اين مضمون از امام باقر و صادق عليهما- السلام نقل شده است و مراد آنستکه بايد اعمال خارج از اين سه ماه نباشد و منافات ندارد که بعضى از ارکان مانند وقوف بعرفات و مشعر و غيرها وقت خاصى داشته باشد و کسيکه واجب نمايد در اين سه ماه بر خود حج را بشروع در اعمال آن که تلبيه است يعنى چهار مرتبه لبيک گفتن باين نحو لبيک اللهم لبيک لبيک لا شريک لک لبيک پس بايد از رفث که جماع است و فسوق که دشنام و دروغ است و جدال که گفتن نه بخدا و بلى بخدا است اجتناب نمايد چنانچه در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است و آنکه فرض حج بيکى از سه امر که آن تلبيه و اشعار و تقليد است حاصل ميشود و ظاهرا اين تخيير در حج قران است و اما در حج تمتع و افراد و عمره مفرده تلبيه متعين است و اينکه فرموده‌اند فرض حج بيکى از اين سه امر حاصل ميشود منافات ندارد با آنکه بعضى از اقسام حج متعين در يکى از آن سه امر باشد و اما اشعار و تقليد دو عمل است که بايد در قربانى بجا آورده شود و مخصوص بحج قران است و راجع باهالى مکه معظمه است و کسانيکه محکوم بحکم آنانند و در کافى بر حديث سابق علاوه نموده است که در صورت جدال بايد گوسفند قربانى کند و در صورت فسوق گاو و در صورت رفث حج باطل است و خداوند عالم است به افعال بندگان از خير و شر پس بايد در عمل خير کوشيد و از عمل شر چشم پوشيد
جلد 1 صفحه 252
و چون در علوم عقليه محقق شده است که خير وجود است و شر عدم نسبت فعل و علم بوجود داده شده است و الا علم الهى بما کان و ما يکون و ما لم يکن احاطه دارد و اختصاص بخير ندارد علاوه بر آنکه چون ذکر خير شود انتقال بضدش که شر باشد پيدا ميشود و توشه گيريد از عمل حج براى معادتان که بهترين توشه‌ها پرهيزکارى است که موجب فعل واجبات و ترک محرمات است و گفته‌اند که بعضى حج مى‌نمودند و توشه راه برنميداشتند و بر مردم کلّ ميشدند پس امر شد که توشه بردارند و بابرام و تحميل بر مردم اعاشه ننمايند و مقتضاى حکم عقل ترس از خدا است چونکه او غالب و قادر است و هر قدرت و توانائى مقهور اراده او است پس او سزاوار بترس است نه غير او لذا در تعقيب ترغيب بتقوى مخصوص فرمود ترس را بخود تا با او بسازى و بغير او نپردازى
روى در قبله يکروئى کن
خلق بگذار و خداجوئى کن
خداوند توفيق کرامت فرمايد.