تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاکِرِينَ اللَّهَ کَثِيراً وَ الذَّاکِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً (35)
شأن نزول: اسماء بنت عميس با شوهر خود جعفر بن ابى طالب از حبشه مراجعت، نزد ازواج حضرت آمد گفت: آيا در باره ما چيزى از قرآن نازل شده.
گفتند: نه. پس خدمت حضرت آمد و عرضه داشت: زنان بسيار نااميد هستند.
حضرت فرمود: از چه؟! گفت به جهت آنکه ايشان مذکور نشده‌اند در قرآن به وصف خير؛ آيه شريفه نازل شد:
إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ: بدرستى که مردانى که منقاد حکم الهى و ممتثل فرمان اويند و زنانى که مطيع فرمان خدايند. 2- يا مردان و زنانى که داخل شدند در سلم بعد از حرب و انقياد نمايند که هرگز عناد نورزند به خدا و
جلد 10 - صفحه 448
رسول. 3- مردان و زنانى که تفويض نماينده‌اند امر خود را به خدا و توکل کننده‌اند بر او. 4- يا اخلاص نماينده‌اند طاعت و عبادت براى خداى تعالى.
وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ: و مردان و زنان تصديق کننده و گرونده به خدا و پيغمبر و به هر چه جزء معتقدات حقّه ايمانيه است به تمامه.
بيان: جمعى فرموده‌اند: اسلام و ايمان به يک معنى، و تکرار آن به جهت اختلاف لفظين است. و ممکن است اسلام اقرار به زبان، و ايمان تصديق به قلب است.
در بحار- از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله مروى است که: الا انبّئکم لم سمّى المؤمن مؤمنا؟ لايمانه النّاس على انفسهم و اموالهم. الا انبئکم من المسلم؟ المسلم من سلم النّاس من يده و لسانه، فرمود: آيا خبر دهم شما را چرا ناميده شده ايمان آورنده مؤمن، به جهت مأمون بودن او مردمان را بر نفوس و اموالشان؛ آيا خبر دهم کيست مسلمان؟ مسلمان کسى است که مردم از دست و زبان او در امان باشند «1».
وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ: و مردان و زنانى که ثبات ورزيده‌اند در وظايف طاعات و مداومت مى‌نمايند به انواع عبادات. يا مردان و زنانى که دعا کننده‌اند. وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ: و مردان و زنانى که راستگويانند در اقوال و افعال. وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ: و مردان و زنانى که صبر کننده‌اند در بجاآوردن طاعات و پرهيز از محرمات و بردبارى و تحمل ناملايمات و مصيبات.
وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ: و مردان و زنان ترسکاران به قلوب و جوارح، يا تواضع کنندگان براى خدا، يا چون نماز گذارند با قلب متوجه و به راست و چپ نگاه نکنند و به چيزى مشغول نشوند.
وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ: و مردان و زنان صدقه دهندگان به آنچه واجب است در مال ايشان از زکات و خمس. وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ: و مردان و زنان روزه‌داران براى خدا (مراد روزه واجب است) بعضى فرموده‌اند هر
«1» بحار الانوار، ج 67 کتاب الايمان و الکفر، ص 60، روايت 3 بنقل از علل الشّرايع: 219.
جلد 10 - صفحه 449
که در هفته درهمى تصدق کند و در ايام البيض ماه (سيزدهم چهاردهم، پانزدهم) روزه دارد از آيه شريفه محسوب است «1».
وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ: و مردانى که نگهدارنده‌اند فرجهاى خود را از حرام و زنانى که نگهدارنده‌اند خود را از حرام که آثار عفت و عصمت و نجابت باشد. وَ الذَّاکِرِينَ اللَّهَ کَثِيراً: و مردانى که ياد کننده‌اند خدا را بسيار در زمان بسيار و مکان بسيار به قلب و لسان. وَ الذَّاکِراتِ: و زنان ياد کننده خدا را به طريق مذکور. و قرآن خواندن و دعا و مشغول شدن به آنچه رضاى خدا و آثار حق پرستى باشد داخل است.
از حضرت صادق عليه السّلام مروى است: من بات على تسبيح فاطمة کان من الذّاکرين اللّه کثيرا و الذّاکرات فرمود هر که بخوابد در شب و تسبيح حضرت فاطمه عليها السّلام را گويد از جمله جماعت «ذاکرين الله کثيرا» باشد «2».
أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ: مهيا فرموده خدا براى متصفين به صفات مذکوره، مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً: آمرزش گناهان و مزد بزرگ بر فرمانبردارى و اطاعت ايشان.
وصف عظيم کاشف است از آنکه اجر ايشان به وصف در نيايد.
تتمه: عطاء بن ابى رياح روايت کند که:
هر که تفويض کند امر خود را به خدا، داخل است در «الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ».
و هر که اقرار نمايد به خدا و پيغمبر و تصديق نمايد به ولايت حضرت على بن ابى طالب و اولاد طاهرين او عليهم السّلام و قلب و زبانش در اين معنى موافق باشد، داخل است در «وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ».
و هر که اطاعت خدا نمايد در فرائض و اطاعت رسول در سنت، داخل باشد در «وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ».
و هر که زبان خود را از دروغ نگاهدارد از جمله «وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ» باشد.
«1» منهج الصادقين، ج 7 ص 323.
«2» تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 358.
جلد 10 - صفحه 450
و هر که صبر کند در طاعت و صبر نمايد از معصيت، در «وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ» داخل شود.
و هر که نماز کند و به جانب راست و چپ خود نگاه نکند در «وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ» داخل باشد.
و هر که در هفته يکبار صدقه دهد به درهمى، داخل باشد در «وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ».
و هر که ايام البيض هر ماه روزه دارد، در سلک و طريقه «وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ» باشد.
و هر که فرج خود را از حرام نگاهدارد از جمله: «وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ» باشد.
و هر که پنج نماز را به جا آرد در اوقات آن با شرايط و ارکان، داخل شود در فرمايش: «وَ الذَّاکِرِينَ اللَّهَ کَثِيراً وَ الذَّاکِراتِ» «1».