تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَکُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالاً مُبِيناً (36)
وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ: و نباشد و سزاوار نيست و شايسته نباشد و نرسد هيچ مردى مؤمنى را، وَ لا مُؤْمِنَةٍ: و نه هيچ زن ايمان آورنده‌اى را، إِذا قَضَى اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً: وقتى حکم فرمايد خدا و رسول او امرى را، أَنْ يَکُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ:
آنکه باشد مر، ايشان را اختيارى، مِنْ أَمْرِهِمْ: از کار خود چيزى را از فرمان خدا و رسول، بلکه واجب باشد بر ايشان که اختيار خود را تابع خدا و رسول سازند و ابدا
«1» تفسير منهج الصادقين، ج 7، ص 324.
جلد 10 - صفحه 451
اظهارى نکنند.
بعد از آن تهديد فرمايد از مخالفت خدا و رسول: وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ: و هر که نافرمانى و مخالفت نمايد خدا و رسول او را در اوامر و نواهى، فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِيناً: پس به تحقيق گمراه شود از حق و حقانيت، گمراهى هويدا و آشکارا، زيرا امر از دو حال خارج نيست: 1- آنکه مخالفت فرمان خدا و رسول نمايد و آن را حلال داند، در اين صورت کافر و بدون توبه معذّب به عذاب اليم است. 2- آنکه مخالفت فرمان خدا و رسول نمايد به شهوت و غفلت، در اين صورت عاصى و فاسق خواهد بود.
تبصره: در آيه شريفه اشاراتى است: 1- اعلان از حضرت سبحان به لسان قرآن به عموم مؤمنين و مؤمنات در هر عصر و زمان، که سزاوار و شايسته و حقى نيست براى هيچ فردى و اختيارى در مقابل فرمان خدا و رسول، بلکه بايد منقاد و مطيع شوند چنانچه لازمه ايمان حقيقى همين است. 2- معطوف بودن رسول با ذات احديت، دال است بر آنکه متلازم است امر رسول به امر خدا، و مخالفت پيغمبر عين مخالفت خدا، و انفکاک و جدائى از هم نخواهد داشت.
3- تهديد و وعيد عظيمى است نسبت به مخالفين فرامين الهى و اوامر حضرت رسالت پناهى که در دنيا از صراط مستقيم گمراه و در آخرت از بهشت و نعيم ابدى محروم مى‌باشند.