تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ وَ يَخْشَوْنَهُ وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلاَّ اللَّهَ وَ کَفى بِاللَّهِ حَسِيباً (39)
بعد از آن وصف انبياء فرمايد:
الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِسالاتِ اللَّهِ: آنانکه گذشته‌اند کسانى بودند که مى‌رساندند پيغامهاى خدا را به امتان بدون کتمان و ترس از مردمان، وَ يَخْشَوْنَهُ:
و مى‌ترسيدند خدا را، وَ لا يَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ: و نمى‌ترسيدند هيچکس را مگر خداى تعالى.
نکته: در انوار و کشّاف گويد: اين تعريض است بعد از تصريح در کريمه (وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ) ... «1».
وَ کَفى بِاللَّهِ حَسِيباً: و پسنديده و بس است خدا کفايت کننده مقاصد ترسندگان از او، يا حافظ اعمال بندگان و جزا دهنده آنان؛ و چون کفايت و حساب با او باشد، پس بايد از ذات يگانه او ترسيد نه غير او.
تنبيه: آيه شريفه دال است بر آنکه انبياء را جايز نيست تقيّه در تبليغ رسالت، زيرا لازمه آن فرمان سبحانى و منافات با مقام رسالت است و لذا با نهايت جديت اقدام به تبليغات خود نمودند، حتى به شتم و زجر و شدت سختى و قتل هم کوتاهى در وظيفه ننمودند، چنانچه گزارشات احوالات آنها اين مطلب را محقق سازد. و فرمايش (وَ تَخْشَى النَّاسَ) متضمن تقيه نيست، زيرا مراد تقيه در تبليغ است نه مطلقا، و خوف حضرت در آن قضيه به جهت مقاله قبيحه بود که منافقان گويند؛ و عاقل چنانچه احتراز نمايد از مضارّ، همچنين محترز مى‌شود از اسائت ظن و قول قبيح، و هيچکدام متعلق تکليف نيست.
«1» تفسير کشاف چاپ مصر، ج 3، ص 239.
جلد 10 - صفحه 457