در اين آيه هم کلمه «رسول» و هم کلمه «نبىّ» آمده است. «رسول» صاحب کتاب و «نبىّ» خبر دهنده است، يا آنکه «رسول» پيام‌آور و «نبىّ» انجام دهنده رسالت است. «1»
«خاتَمَ» به معناى نگين انگشتر است که در قديم با حک کردن نام خود بر روى آن، پايان نامه‌ها و دستورها را با آن مُهر مى‌کردند. خاتم و در اينجا کنايه از آخرين پيامبر بودن است.
گرچه در قرآن آيات فراوانى بيانگر جهان شمولى و جاودانگى آيين حضرت محمّد صلى الله عليه و آله است، مانند: «لِلْعالَمِينَ نَذِيراً» «2»، «لِأُنْذِرَکُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ» «3»، «کَافَّةً لِلنَّاسِ» «4» و در روايات، حديث متواتر «لا نبى بعدى» و حديث معروف «حلال محمد حلال ابدا الى يوم القيامة» «5» و ده‌ها حديث ديگر بر اين مطلب تأکيد کرده‌اند، ولى اين آيه روشن‌ترين دليل بر خاتميّت پيامبر اسلام است.
اين آيه تنها آيه‌اى است که هم نام پيامبر و هم رسالت پيامبر را در قالب دو عنوان ذکر کرده است: «مُحَمَّدٌ»، «رَسُولَ اللَّهِ»، «خاتَمَ النَّبِيِّينَ»
چند سؤال
1. چرا پس از اسلام انسان‌ها به پيامبر جديد نياز ندارند؟
پاسخ: دليل اصلىِ تجديد نبوّت‌ها و آمدن پيامبران جديد، دو چيز بوده است: يکى تحريف دين سابق، به گونه‌اى که از کتاب خدا و تعاليم پيامبر پيشين امور بسيارى تحريف شده باشد و ديگرى تکامل بشر در طول تاريخ که مقتضى نزول قوانين جامع‌تر و کامل‌تر بود.
«1». معجم‌الفروق اللغوية.
«2». فرقان، 1.
«3». انعام، 19.
«4». سبأ، 28.
«5». کافى، ج 1، ص 58.
جلد 7 - صفحه 376
امّا پس از پيامبر اسلام، اين دو امر واقع نشده است. زيرا اوّلًا قرآن، بدون آنکه کلمه‌اى از آن تحريف شود، در ميان مردم باقى است و ثانياً جامع‌ترين و کامل‌ترين قوانين در آن مطرح شده و بر اساس علم خداوند، تا روز قيامت هيچ نيازى براى بشر نيست، مگر آنکه حکمش در اسلام بيان شده است.
2. چگونه نيازهاى متغيّر انسان با خاتميّت دين سازگار است؟
پاسخ: انسان در مراحل تحصيلى خود تا درجه‌ى اجتهاد و دکترى به استاد نياز دارد، پس از آن به مرحله‌اى مى‌رسد که مى‌تواند بدون استاد، نيازهاى خود را از مطالبى که آموخته به دست آورد. باب اجتهاد باز است و مى‌توان قوانين مورد نياز را از قواعد کلّى استنباط کرد. البتّه بر اساس اصولى که فقها براى استخراج احکام تدوين نموده‌اند.
3. چرا رابطه بشر با عالم غيب قطع شد؟
پاسخ: وحى نازل نمى‌شود ولى رابطه با غيب همچنان باقى است، امام معصوم عليه السلام حضور دارد و فرشتگان الهى بر او نازل مى‌شوند، «1» امدادهاى غيبى به انسان‌هاى شايسته مى‌رسد؛ حتّى افراد عادى اگر متّقى باشند نور الهى پيدا مى‌کنند و خداوند راه حقّ را به نحوى به آنان نشان مى‌دهد. اتَّقُوا اللَّهَ ... يَجْعَلْ لَکُمْ نُوراً «2»