تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْکُرُوا اللَّهَ ذِکْراً کَثِيراً (41) وَ سَبِّحُوهُ بُکْرَةً وَ أَصِيلاً (42) هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ لِيُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ کانَ بِالْمُؤْمِنِينَ رَحِيماً (43) تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ سَلامٌ وَ أَعَدَّ لَهُمْ أَجْراً کَرِيماً (44) يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِيراً (45)
وَ داعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِراجاً مُنِيراً (46) وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلاً کَبِيراً (47) وَ لا تُطِعِ الْکافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ دَعْ أَذاهُمْ وَ تَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ کَفى بِاللَّهِ وَکِيلاً (48)
ترجمه
اى کسانيکه ايمان آورديد ياد کنيد خدا را ياد کردنى بسيار
و تسبيح کنيد او را در بامداد و شبانگاه
او است آنکه درود ميفرستد بر شما و فرشتگان او تا بيرون آورد شما را از تاريکى‌ها بروشنى و ميباشد بگروندگان مهربان
تهنيت ايشان روزى که ملاقات ميکنند او را سلام است و آماده کرده براى آنان پاداشى بزرگ
اى پيغمبر همانا ما فرستاديم تو را گواه و بشارت دهنده و بيم دهنده
و خواننده بسوى خدا باجازه‌اش و چراغى روشنى بخش
و مژده ده مؤمنان را بآنکه براى ايشانست از خدا بخششى بزرگ
و اطاعت مکن کافران و منافقانرا و واگذار آزارشان را و واگذار کارت را بخدا و کافى است خدا که کار گذار باشد.
تفسير
ذکر کثير ظاهرا معناى عرفى دارد که بر حسب احوال و از منه و اشخاص متفاوت ميشود و شامل است انواع ذکر را از قبيل قلبى و لسانى و اقسام آنرا از قبيل تقديس و تحميد و تهليل و تمجيد و تسبيح در اوّل روز و آخرش که افضل از ساير اوقات است براى آنکه مشهود است و ذکر و شکر خدا در بدو ورود در کار و ختم آن مناسب است و ملائکه روز و شب در اوّل آندو حاضرند و از ائمه اطهار ذکر کثير بتسبيحات اربعه سى مرتبه و تسبيح حضرت زهرا و مقدار نامحدود از ذکر تفسير شده و مراد از تسبيح تنزيه ذات احديّت است از آنچه لايق او نيست لذا بعضى آنرا
جلد 4 صفحه 329
بنماز صبح و شام تفسير نموده‌اند که مشتمل بر تسبيح و تنزيه و تقديس است و اخبار و اقوال در باب ذکر کثير بسيار است و خداوند آنذات اقدسى است که رحمت ميفرستد بتوسط ملائکه و کارکنان دستگاه خود بر شما پى در پى تا تکميل نمايد استعداد شما را براى معارف و بيرون آورد شما را از ظلمات جهل و نادانى و حيرت و سر گردانى و وارد نمايد در فضاى روشن علم و دانش و تحقّق بحقائق روحانى و او باهل ايمان مهربان بوده و هست و اگر قصور يا تقصيرى در اين سير از ظلمات بعالم نور براى آنها روى دهد خودش کمک ميکند بهدايت و مغفرت و ملائکه‌اش باستغفار و طلب رحمت براى آنها در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که کسيکه صلوات بفرستد بر محمد و آل محمد ده مرتبه صلوات ميفرستند خدا و ملائکه بر او صد مرتبه و کسيکه صلوات بفرستد بر محمد و آل محمد صد مرتبه صلوات ميفرستند خدا و ملائکه بر او هزار مرتبه آيا نميشنوى قول خداوند را هُوَ الَّذِي يُصَلِّي عَلَيْکُمْ وَ مَلائِکَتُهُ تا آخر آيه و در مجمع از پيغمبر (ص) نقل نموده که فرمود رحمت فرستادند ملائکه بر من و على هفت سال چون نبود در آنوقت کسيکه مشمول رحمت شود غير از من و او و بعضى درود و رحمت الهى را به بيان معارف و احکام و صلوات ملائکه را باستغفار و خروج از ظلمات بنور را بخروج از کفر و معاصى و دخول در ايمان و طاعت تفسير فرموده‌اند و رحمت خدا بر مؤمنين را باستعمال ملائکه را در تهيّه صلاح آنها دانسته‌اند در هر حال تحيّت و تعارف اهل ايمان با يکديگر روز که ملاقات نمايند ثواب خدا را که بهشت جاويد است سلام است که دلالت بر سلامتى و آسايش دائمى دارد يا تهنيت و مبارکباد و خير مقدم ايشان از طرف خدا بتوسط ملائکه آنست و آماده نموده خدا براى آنها اجر و پاداش خوب پسنديده‌ئى که فوق آن تصوّر نمى‌شود از حور و قصور و انهار و اشجار و اثمار که در بهشت برين است و بزرگترين الطاف الهى بر بندگان آنستکه پيغمبر خاتم را فرستاده تا شاهد و ناظر بر عقائد و اعمال آنها باشد و صحيح و فاسد و بد و خوب را بآنها بشناساند و گواهى دهد بر آنان در محضر عدل الهى و بشارت دهد ايشانرا بثواب آخرت و بترساند از عذاب آن و دعوت فرمايد آنانرا بتوحيد و عدل و نبوّت و امامت و ساير معارف حقه بدستور الهى و چراغ نور افکنى باشد براى آنها که تمام حقائق را بر
جلد 4 صفحه 330
ايشان روشن کند و تمام شکوک و شبهات را از آنها دفع فرمايد و راه هدايت و نجات و نيل بدرجات عاليات را بايشان ارائه دهد و فضل و مزيّت اهل ايمان بخود و ذرّيه طاهره‌اش را بر تمام امم در اجر بر اعمال آنان نزد خدا بآنها اعلام فرمايد و بايشان به اين معنى بشارت دهد يا بتفضّل الهى بر آنها زائد از ميزان استحقاقشان در اجر اعمال يا بفضيلت زائده ايشان بر امم از جانب خدا در هر جهت و از هر باب يا بتفضّلات بينهايت الهى که بخودى خود بزرگ است در باره ايشان و بدلخواه و توقّعات اهل کفر و نفاق عمل نفرمايد چنانچه در اوّل سوره گذشت و اعتنا نکند بآزار و اذيّت لسانى و عملى آنها يا آزار و اذيّت نکند آنانرا و بقتل نرساندشان و توکّل کند بخدا در دفع شرّ آنها چون همه در قبضه تصرّف اويند و کافى است خدا که کار گذار متوکّلين بخود باشد در تمام امور و احوال و لذا بعضى گفته‌اند اين آيه منسوخ است بآيه قتال و قمّى ره فرموده پنج سال قبل از هجرت از مکّه نازل شده و اين دليل بر خلاف تأليف است و اللّه اعلم.