اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ إِنّا أَحلَلنا لَک‌َ أَزواجَک‌َ اللاّتِي آتَيت‌َ أُجُورَهُن‌َّ وَ ما مَلَکَت يَمِينُک‌َ مِمّا أَفاءَ اللّه‌ُ عَلَيک‌َ وَ بَنات‌ِ عَمِّک‌َ وَ بَنات‌ِ عَمّاتِک‌َ وَ بَنات‌ِ خالِک‌َ وَ بَنات‌ِ خالاتِک‌َ اللاّتِي هاجَرن‌َ مَعَک‌َ وَ امرَأَةً مُؤمِنَةً إِن وَهَبَت نَفسَها لِلنَّبِي‌ِّ إِن أَرادَ النَّبِي‌ُّ أَن يَستَنکِحَها خالِصَةً لَک‌َ مِن دُون‌ِ المُؤمِنِين‌َ قَد عَلِمنا ما فَرَضنا عَلَيهِم فِي أَزواجِهِم وَ ما مَلَکَت أَيمانُهُم لِکَيلا يَکُون‌َ عَلَيک‌َ حَرَج‌ٌ وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً رَحِيماً (50)
اي نبي محترم محققا ما حلال- کرديم براي تو زوجات تو را آنهايي که مهر آنها را بآنها عطا فرموده‌اي و آن زنهايي که به ملک يمين مالک شده‌اي از آن زنهايي که خداوند در جهاد في‌ء تو، قرار داده و دختر عموهاي تو و دختر عمه‌هاي تو و دختر دائيهاي تو و دختر خاله هاي تو آن زنهايي که با تو هجرت کرده‌اند و زن مؤمنه که نفس خود را بشما هبه کرده بدون مهر اگر نبي هم اراده نمود اينکه آن را به زوجيت خود در آورد و اينکه حکم مختص بتو است غير از مؤمنين.
که به هبه نميتوانند ازدواج کنند. کلمات مفسرين و اخبار بسياري در باب ازدواج نبي
جلد 14 - صفحه 517
داريم لکن اولا مهم نيست بر ما که تکليف پيغمبر را معين کنيم که چه زني را ميتواند ازدواج کند و چه زني را که حرام است بر او و نميتواند زيرا خود تکليف خود را ميداند و عمل ميکند و ثانيا آنچه از مجموع اخبار استفاده ميشود اينکه بر حضرت او جايز بود هر مقدار از زنها که به خواهد ازدواج کند غير از زنهايي که در سوره نساء حرام فرموده و در چند آيه بعد هم اشاره دارد و طريق ازدواج آنها هم سه نحو بوده يکي نکاح با مهر يکي بملک يمين يکي بهبه که مختص باو است و ابسط اخبار در اينکه باب خبري است که إبن بابويه مسندا از حضرت صادق (ع) روايت کرده که حضرت پانزده زن اختيار کرد و دو از آنها را تصرف نفرمود عمرة و شنباء بودند و سيزده نفر آنها را نزديکي فرمود خديجه که مادامي که زنده بود زن ديگري اختيار نکرد، سوده، ام السلمه، عايشه، حفصه، زينب بنت خزيمه، ام حبيبه بنت ابي سفيان زينب بنت جحش، ميمونه بنت الحارث، زينب بنت عميس، صفيه بنت حي بن اخطب که هبه کرد نفس خود را بحضرت، ماريه قبطيه و ريحانه که اينکه دو اخيره سريه بودند و موقعي که حضرت رحلت فرمود نه زن داشت: عايشه، حفصه، ام السلمه، زينب بنت عميس، ميمونه، ام حبيبه، صفيه، جويريه، سوده.
يا أَيُّهَا النَّبِي‌ُّ إِنّا أَحلَلنا لَک‌َ أَزواجَک‌َ اللّاتِي آتَيت‌َ أُجُورَهُن‌َّ که بعقد نکاح در آورده‌اي.
وَ ما مَلَکَت يَمِينُک‌َ مِمّا أَفاءَ اللّه‌ُ عَلَيک‌َ که ماريه و ريحانه باشند.
وَ بَنات‌ِ عَمِّک‌َ وَ بَنات‌ِ عَمّاتِک‌َ از قريش.
وَ بَنات‌ِ خالِک‌َ وَ بَنات‌ِ خالاتِک‌َ از بني زهره.
اللّاتِي هاجَرن‌َ مَعَک‌َ اينکه حکم بعد الهجره بوده بقرينه معک و اما خديجه قبل الهجرة بوده.
وَ امرَأَةً مُؤمِنَةً إِن وَهَبَت نَفسَها لِلنَّبِي‌ِّ إِن أَرادَ النَّبِي‌ُّ أَن يَستَنکِحَها که صفيه بوده.
خالِصَةً لَک‌َ اينکه از احکام مختصه بآن حضرت است.
مِن دُون‌ِ المُؤمِنِين‌َ که بايد با مهر باشد چه عقد دائمي و چه انقطاعي چه مهر
جلد 14 - صفحه 518
المسمي و چه مهر المثل يا بملک يمين بيکي از اسباب مملکه بيع صلح ارث غنائم دار الحرب تحليل مالک و امثال اينها.
قَد عَلِمنا ما فَرَضنا عَلَيهِم فِي أَزواجِهِم که زائد بر چهار زن دائمي نميتوانند بگيرند و آنهم بدون مهر نميتوانند اختيار کنند آنهم مشروط بر اينکه بتوانند بعدالت با آنها رفتار کنند و الا يک زن بيشتر نميتوانند بگيرند چنانچه ميفرمايد فَانکِحُوا ما طاب‌َ لَکُم مِن‌َ النِّساءِ، مَثني وَ ثُلاث‌َ وَ رُباع‌َ فَإِن خِفتُم أَلّا تَعدِلُوا فَواحِدَةً (نساء آيه 3).
وَ ما مَلَکَت أَيمانُهُم لِکَيلا يَکُون‌َ عَلَيک‌َ حَرَج‌ٌ وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً بتحقيق ما ميدانيم آنچه واجب کرديم بر مؤمنين در زوجات آنها و آنچه بملک يمين مالک شدند براي اينکه نبوده باشد براي شما حرجي و هست خداوند آمرزنده مهربان.
قَد عَلِمنا ما فَرَضنا عَلَيهِم فِي أَزواجِهِم که زائد بر چهار زن دائمي نميتوانند بگيرند و آنهم بدون مهر نميتوانند اختيار کنند آنهم مشروط بر اينکه بتوانند بعدالت با آنها رفتار کنند و الا يک زن بيشتر نميتوانند بگيرند چنانچه ميفرمايد فَانکِحُوا ما طاب‌َ لَکُم مِن‌َ النِّساءِ، مَثني وَ ثُلاث‌َ وَ رُباع‌َ فَإِن خِفتُم أَلّا تَعدِلُوا فَواحِدَةً (نساء آيه 3).
وَ ما مَلَکَت أَيمانُهُم از اماء که از کفار جزء غنائم بدست ميآورند يا به بيع و صلح و ارث و ساير اسباب مملکه مالک ميشوند.
لِکَيلا يَکُون‌َ عَلَيک‌َ حَرَج‌ٌ که شخص پيغمبر ميتواند هر مقدار اختيار کند و اينکه از مختصات انبياء است چنانچه حضرت سليمان سيصد زن اختيار کرد و حضرت داود قريب هفتاد زن و همچنين بدون مهر که شرحش بيان شد و در صفاياي ملوک که اختصاص به نبي دارد و مصداق وَ ما مَلَکَت يَمِينُک‌َ مِمّا أَفاءَ اللّه‌ُ عَلَيک‌َ که در آيه قبل بيان شد و جزء في‌ء است.
وَ کان‌َ اللّه‌ُ غَفُوراً گناهان مؤمنين را گذشت ميکند.
رَحِيماً آنها را مشمول رحمتهاي خود ميفرمايد.
سؤال: در اينکه آيات ذکري از عقد انقطاع نشده.
جواب: عقد انقطاع هم نکاح است و هم مهر لازم دارد و از ضروريات مذهب شيعه است و اخبار متواتره بر طبق آن داريم و آنکه حرام کرد خود تصريح کرد که «متعتان کانتا في عهد رسول اللّه محللتان و انا احرمهما و اعاقب عليهما متعة النساء و متعة الحج».
519