تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً (57)
بعد از بيان صلوات که مبتنى بر تعظيم و تکريم و رفعت شأن آن قدوه
«1» بحار الانوار، ج 94 ص 49 باب 29، ج 9 بنقل از قرب الاسناد: 12.
«2» همان مدرک ص 50 ج 12 و خصال ج 2 ص 394 (چاپ دار التعارف) باب النسبة روايت 101.
«3» معانى الاخبار، چاپ حيدرى، ص 246 روايت 9 باب البخل و الشح.
«4» بحار الانوار ج 94 ص 56 کتاب الدعاء، باب 29، ج 29 بنقل از امالى الصدوق ص 120 و نظير آن در بحار 94 ص 48 ح 4 بنقل از امالى الصدوق: 228 و امالى الطّوسى ج 2، ص 37.
جلد 10 - صفحه 484
عالميان است، در مقام تهديد کسانى که در صدد ايذاء و آزار آن حضرتند به دست و زبان، مى‌فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ يُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ: بدرستى که آنانکه مى‌رنجانند خدا و رسول او را، يعنى مرتکب امرى مى‌شوند که موجب کراهت و نارضايتى خدا و رسول است از کفر و معاصى، يا اذيت مى‌رسانند رسول او را به زبان و دست که سخنان نالايق در حق او گويند مانند ساحر و شاعر و غير آن، و دندان مبارکش را آسيب و الم بر لب مبارک مى‌رسانند، لَعَنَهُمُ اللَّهُ فِي الدُّنْيا: لعن فرمايد و دور گرداند خدا ايشان را از رحمت واسعه خود در دنيا، وَ الْآخِرَةِ: و در سراى آخرت، وَ أَعَدَّ لَهُمْ عَذاباً مُهِيناً: و مهيا و آماده گرداند براى او در آخرت عذابى خوار کننده.
تنبيه: در ايذاء خدا و رسول وجوهى است:
اما ايذاى خدا:
1- نسبت ناشايسته به ذات کبريائى دادند مانند يهود که گفتند: (يَدُ اللَّهِ مَغْلُولَةٌ «1» و إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ) «2». و نصارى که گفتند: (إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ) «3» و مشرکان که گفتند: (الملائکة بنات اللّه) «4»؛ همه اين طوائف هم در صدد ايذاى پيغمبر خدا بودند.
در منهج- از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مروى است که حق تعالى فرمايد:
پسر آدم مرا دشنام مى‌دهد و سزاوار نيست مرا دشنام دهد، و ايذا مى‌رساند و سزاوار نيست که مرا ايذا رساند؛ اما دشنام قول او است به اتخاذ ولد؛ و اما ايذاى او اينکه مى‌گويد مرا اعاده نخواهد کرد بعد از مردن «5».
«1» سوره مائده آيه 64.
«2» سوره آل عمران آيه 181.
«3» سوره مائده آيه 73.
«4» سوره نحل آيه 57 و سوره صافات آيه 149 تا 153 اشاره به اين مطلب دارد.
«5» منهج الصادقين، ج 7، ص 366.
جلد 10 - صفحه 485
2- مراد، مصورانند «1»، که در صدد آنند چنان صورتى که خدا خلق فرموده تصوير کنند، و در حديث است از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله که خدا فرمايد:
کيست ظالمتر از آن کس که مى‌خواهد مانند آنچه من خلق کرده‌ام خلق کند، و مصدق اينست که حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: لعن اللّه المصوّرون «2». حق تعالى صورتگران را لعن فرموده و از رحمت واسعه خود دور گردانيده.
اما ايذاى رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله:
چقدر از قوم اذيت کشيد! از جمله مغيره سنگى انداخت به دست حضرت رسيد، و سنگى ديگر به پيشانى مبارک، و در احد دشمنان حمله به آن حضرت به شمشير و نيزه و تير و سنگ و غيره، و اذيت زبانى جسارت ورزيده ساحر و مجنون گفتند، به اندازه‌اى اذيت جسمى و روحى به آن حضرت وارد ساختند که: (ما اوذى نبى مثل ما اوذيت) و مسلم است هر قدر نفس، عالى و شريف باشد، تألمات روحى او بيشتر باشد. بلکه اذيت به آل آن سرور اذيت آن حضرت باشد.
چنانکه در مجمع- ابو القاسم حسکانى از محدثين عامه روايت نموده از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که حضرت موى مبارک به دست مبارک گرفته فرمود که: رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله موى خود را به دست مبارک گرفته فقال:
يا على من اذى بشعرة منک فقد آذاني و من آذاني فقد اذى اللّه و من اذى اللّه فعليه لعنة اللّه، فرمود: يا على هر که به موئى از تو اذيت رساند، به تحقيق به من اذيت نموده و هر که مرا اذيت رساند، به تحقيق خدا را اذيت نموده؛ و هر که خدا را اذيت نمايد، پس بر اوست لعنت خدا «3».
و در حديث ديگر فرمود: من ابغضک فقد ابغضنى و من ابغضنى فقد ابغض
«1» وسائل الشيعة، ج 3 ص 563 ح 12: عن ابى جعفر عليه السّلام: قال إن الذين يؤذون اللّه و رسوله هم المصورون يکلفون يوم القيامة أن ينفخوا فيها الروح.
«2» مجمع البيان، ج 4، ص 383. و در مورد عذاب مصوّران به کتاب مستدرک الوسائل، ج 2، کتاب التجارة، باب 75 ص 457 مراجعه کنيد.
«3» تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 370 و نظير اين حديث در بحار الانوار، ج 39، باب 89 ص 332.
جلد 10 - صفحه 486
اللّه. هر که دشمن دارد تو را پس به تحقيق مرا دشمن داشته، و هر که مرا دشمن دارد خدا را دشمن داشته «1».
و نسبت به حضرت فاطمه عليها السّلام فرمود: فاطمة بضعة منّى من آذاها فقد آذاني و من آذاني فقد اذى اللّه. فاطمه عليها السّلام پاره تن من است، هر که اذيت کند او را مرا اذيت نموده، و هر که مرا اذيت کند خدا را اذيت نموده «2».
و در حق حسنين عليهما السّلام فرمود: الحسن و الحسين سيدا شباب اهل الجنّة من احبّهما احبّنى و من ابغضهما ابغضنى. حسن و حسين عليهما السّلام دو سيد جوانان اهل بهشت‌اند، هر که دوست دارد آن دو را، مرا دوست داشته، و هر که دشمن دارد آن دو را مرا دشمن داشته. «3» و احاديث در اين قسمت بسيار است، بنابراين کسانى که آل عصمت را اذيت نمودند داخل در آيه شريفه، و لعنت الهى شامل حال آنها خواهد بود.
تتمه: اين مطلب مبين است هتاکى و تجاسر در نافرمانى آنکه واجب الاتباع است، هر آينه به اعتبارى آن را اذيت اطلاق کنند، چنانچه در عرف متعارف است وقتى پسر در مقام هتاکى پدر برآيد، او را گويد: چرا اين قدر مرا اذيت کنى. پس ستيزگى نمودن در مخالفت فرامين سبحانى و اوامر حضرت رسالت پناهى، به اين اعتبار اذيت باشد، و چون آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است، بدين لحاظ کسانى که تجرى نمايند در مخالفت احکام اسلامى و هتک حرمات الهى در هر عصر و زمانى، چنانچه به همين حال باقى باشند مشمول آيه شريفه خواهند بود.
«1» روايات به اين مضمون فراوان است که حضرت رسول (ص) فرمودند: من ابغضک فقد ابغضنى از جمله در امالى الصدوق (با ترجمه کمره‌اى) مجلس 14 ص 61 روايت 11 و مجلس 20 صفحه 95. و نيز در کتاب ينابيع المودة (طبع هشتم 1385 هجرى)، باب 59، ص 282 بنقل از طبرانى.
«2» بحار الانوار، ج 43، ص 39. و نيز امالى شيخ صدوق (با ترجمه کمره‌اى) ص 487.
«3» بحار الانوار، ج 43، ص 303. بنقل از کتاب الآل؛ شبيه اين روايت در صفحات 264 و 265 بحار 43 موجود است.
جلد 10 - صفحه 487