تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ بِغَيْرِ مَا اکْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً وَ إِثْماً مُبِيناً (58)
وَ الَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ: و کسانى که ايذا کنند و برنجانند مردان مؤمن، وَ الْمُؤْمِناتِ: و زنان مؤمنه را، بِغَيْرِ مَا اکْتَسَبُوا: به غير آنچه کرده‌اند، يعنى به غير جنايتى که مستحق ايذا باشند، فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتاناً: پس هر آينه برداشته‌اند اين مردمان و زر و دروغى بزرگ را، وَ إِثْماً مُبِيناً: و گناهى هويدا، يعنى سزاوار عقوبت بهتان و مستحق عذاب ظاهر و نمايانند.
بيان: اصل بهت، نسبت دروغى است که طرف مقابل به شنيدن آن از شدت عظمت آن مبهوت گردد. و گاهى آن را در فعل باطل استعمال کنند، و لهذا بعضى اينجا تفسير آن به ظلم کرده‌اند، يعنى موذيان مؤمنان، متحمل ستم و گناه هويدا هستند. يا موذيان متحمل گناه عظيم‌اند مانند گناه بهتان.
تنبيه: آيه شريفه وعيد است نسبت به آنانکه اذيت نمايند مؤمنين و مؤمنات را به هر نوع اذيتى از دست و زبان، زيرا مؤمن محترم، و پاس احترام او لازم، و لذا مروى است: ايّاکم و اذى المؤمنين فانّ اللّه يغضب له. بر شما باد که احتراز کنيد از ايذاى مؤمنين، پس بدرستى که خداى تعالى غضب فرمايد براى آن «1».
در کتاب کافى- از حضرت صادق عليه السّلام، قال: اذا کان يوم القيمة نادى مناد اين المؤذون لاوليائى؟ فيقوم قوم ليس على وجوههم لحم فيقال: هؤلاء الّذين آذوا المؤمنين و تصبوا لهم و عاندوهم و عنفوهم فى دينهم ثمّ يؤمر بهم الى جهنّم.
فرمود: زمانى که روز قيامت شود، منادى ندا کند کجايند آنانکه اذيت نمودند اولياى مرا. پس برخيزند جماعتى در حالى که نيست بر روى آنها
«1» تفسير منهج الصادقين (چ سوم اسلاميه 1346 ش). ج 7، ص 367.
جلد 10 - صفحه 488
گوشتى، پس گفته شود اينها هستند آنانکه اذيت کردند مؤمنين را و به زحمت انداختند ايشان را و دشمنى نمودند با آنها و ملامت و صدمه زدند ايشان را در دينشان؛ پس امر شود ايشان را به جهنم «1».
تتمه: در شأن نزول آيه شريفه اقوالى است: 1- آنکه در شأن منافقان نازل شد که به کلمات نالايق حضرت امير المؤمنين على عليه السّلام را مى‌رنجانيدند چنانچه از صاحب کشّاف منقول است «2». 2- آنکه آيه در حق اهل افک نازل شده 3- جمعى از متهتّکان در شب بيرون مى‌آمدند و زنان که براى حاجت مى‌رفتند در عقب آنها روان شدى و انگشت به آنها رساندى، اگر کسى از آنها ايستادى فضاحت نمودى، و اگر ايشان را زجر کردى فرار نمودى، و اين حال را زنان به شوهران گفتى و ايشان به حضرت عرضه داشتند؛ آيه شريفه نازل شد.
شأن نزول: على بن ابراهيم قمى رضوان اللّه عليه نقل نموده که: زنان بيرون مى‌آمدند به مسجد و نماز را با حضرت بجا مى‌آوردند، و در شب هم براى نماز مغرب و عشاء بيرون مى‌آمدند، و همچنين نماز صبح؛ جوانان مى‌نشستند در سر راهها و آنها را اذيت و متعرض آنها مى‌شدند «3»، آيه شريفه نازل شد: