تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ (199)
ثُمَّ أَفِيضُوا: پس بازگرديد و مراجعت کنيد، مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ:
از آنجا که مراجعت کنند همه مردمان، يعنى از عرفات. و اين از حضرت باقر عليه السّلام مأثور است و تفصيل آن در کتب فقهيه مى‌باشد. و مراد به ناس از قبيل تسميه آن حضرت باشد به امت. يا مراد آن حضرت و اسحق و اسمعيل و انبياى ديگرند که بعد از ايشان بوده‌اند؛ چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مروى است. بنابراين امر به توقف در عرفات صريحتر باشد.
وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ: و طلب آمرزش کنيد از خداى تعالى از مخالفت فرمان او، إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ: بدرستى که خداى تعالى بسيار بسيار آمرزنده است گناهان گذشته مستغفران را، مهربان است به اينکه افاضه نعم فرمايد برايشان، يا رفع درجات ايشان فرمايد در بهشت.
ذکر استغفار آگاهى است بر آنکه بجا آوردن افعال حج سببى است مهيا شده براى استحقاق غفران و افاضه رحمت حضرت سبحان و از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: الحجّاج و العمّار وفد اللّه ان دعوه اجاب و ان استغفروا غفر لهم «1» يعنى: حج گذاران و عمره کنندگان، رسول و امير خدا مى‌باشند، اگر خدا را بخوانند اجابت فرمايد، و اگر آمرزش طلبند بيامرزد.
«1» بحار الانوار، جلد 99، صفحه 16، حديث 55 (از امام باقر) و مستدرک الوسايل، جلد 2، صفحه 8، حديث 16 (از رسول خدا «ص»)
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 362
تتمه: على بن عبد العزيز نقل نموده که سالى به اتفاق ابى عبد اللّه بن القاسم سفر حج مشرف و چون به موقف رسيدم، به موضعى دور که آب بود رفتم و غسل کردم و نفقه که داشتم آنجا گذاشتم به قافله آمدم. رفيق گفت: براى من نان و خرما بخر. فورا آن نفقه يادم آمد، برگشتم به آن موضع که رسيدم، کيسه بجاى خود بود برداشتم. در حين مراجعت تمام آن وادى را پر از خوک و ميمون ديدم، ترسيدم، به تعجيل تمام پيش از صبح به قافله رسيدم. رفيق سؤال نمود کجا بودى. من آنچه را ديده بودم نقل کردم، گفت: دانى آنها چه بود؟ گفتم: نه. گفت: آن گناهان حاجيان و معتمران بود.