تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلاً يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ «10»
چون حق تعالى ذکر منيبين نمود قصه حضرت داود و سليمان عليهما السّلام را که در کمال انابه بودند، در عقب آن ذکر فرمايد:
وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا: و هر آينه بتحقيق عطا فرموديم داود عليه السّلام را
جلد 10 - صفحه 511
از نزد ما زيادتى نعمت نسبت به ساير مردمان که آن نبوت بود، يا اعطاى زبور، يا حسن خلق با رعيت، يا توفيق عدل در حکم و فصل خطاب، يا بخشايش بر عاجزان و مساکين، يا حلاوت مناجات، يا علم به آنکه جز به بارگاه الهى پناهى نيست.
در عين المعالى- مراد حسن صوت است که هرگاه حضرت داود عليه السّلام زبور مى‌خواند، سباع و وحوش از منازل بيرون آمده استماع مى‌نمودند و طيور از نغمات جان فزايش مضطرب گشته خود را از هول بر زمين افکندى.
و اکثر مفسران برآنند که مراد، اعطاى مزيت نعمت است به او نسبت به انبياى ديگر و آن اينست که: يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ: (بدل «اتينا» بتقدير «قلنا») يعنى گفتيم اى کوهها بازگردانيد آواز خود را با داود در وقت تسبيح او، يعنى موافقت کنيد در تسبيح با او. وَ الطَّيْرَ: و همچنين گفتيم مرغان را که بازگردانيد تسبيح او را. در اين موافقت تسبيح کوهها و مرغان با حضرت داود عليه السّلام چند قول است:
1- حق تعالى صدائى در کوهها و مرغان خلق مى‌کرد در وقت ذکر نمودن آن حضرت، مانند ايجاد صوت در شجره طور سينا.
2- خداى تعالى ايشان را در آن وقت شعور و زبان عطا مى‌فرمود که با آن حضرت ذکر مى‌کردند.
3- مسخرات او بودند، هر اراده در کوه کند از بيرون آوردن معادن و کندن چاهها و غير آن به آسانى ميسر شود، و هرحکم که مرغان را فرمايد اطاعت کنند.
4- حامل داود باشند بر تسبيح وقتى که تأمل در آن نمايد از غرائب حکمت و ت؛ و اصح و اشهر قول اول است.
تبصره: اصل نظم چنين است: (وَ لَقَدْ آتَيْنا داوُدَ مِنَّا فَضْلًا بتأويب الجبال و الطّير) و تغيير آن به اين نظم به جهت دلالت بر فخامت عظم شأن و کبرياء سلطانيه او سبحانه و عزت ربوبيت و جلال ابهت او است که کوهها و طيور را مانند عقلا گردانيده که منقاد امر اويند در نفوذ مشيت او در آنها، و اشعار به آنکه هيچ حيوان و جماد و ناطق و صامت نيست مگر که منقاد مشيت او غير ممتنع از اراده او جلّت عظمته و برهانه است.
جلد 10 - صفحه 512
نقل شده که چون حضرت داود عليه السّلام تسبيح گفتى، کوهها به صدا او را امداد نمودى و مرغان بر زير او صف کشيده به الحان دلاويز امداد او نمودى، «1» و بسيار کس از مستمعان از نغمات آنها بيهوش شدى.
و مروى است که حضرت داود در شب تغيير لباس نمودى و در کوچه‌ها گرديدى و به هر کس رسيدى پرسيدى سلوک داود با رعيت چگونه است، همه او را به وصف جميل ستايش مى‌کردند؛ و اين به جهت آن بود که چون سلطنت داشت مى‌خواست اگر از حکّام او تعدى به کسى رسيده باشد در تلافى آن کوشد. شبى به اين دستور در کوچه‌ها تردّد مى‌کرد، حق تعالى ملکى را به صورت مردى نزد او فرستاد و بنا به عادت از او پرسيد که والى شما چگونه است، گفت: بسيار نيکو شخصى بود اگر در او يک خصلت نبودى. گفت آن چيست؟ گفت آنکه از بيت المال نخورد و از کسب دست خود خوردى «2».
و از حضرت صادق عليه السّلام نيز مروى است که: انّ اللّه اوحى الى داود نعم العبد انت لو لا انّک تأکل من بيت المال: يعنى حق تعالى وحى فرمود به داود که نيکو بنده‌اى مى‌بودى اگر از بيت المال نمى‌خوردى «3».
حضرت داود عليه السّلام چهل شبانه روز گريه و زارى کرد و از او سبحانه طلب کسبى مى‌نمود تا معيشت او از آن بگذرد، حق تعالى آهن را بر دست او نرم گردانيد و زره ساختن را به او تعليم فرمود. وَ أَلَنَّا لَهُ الْحَدِيدَ: و نرم گردانيديم براى او آهن را بى‌آتش و مطرقه، چنانچه آهن را در دست او به مثابه موم بودى که در آن هر تصرف که خواستى نمودى. نزد بعضى اين به جهت شدت قوت و فرط قبض او نه آنکه آهن نرم شده بود.
«1» مضمون حديث در بحار الانوار ج 14 ص 14 بنقل از صاحب الکامل.
«2» منهج الصادقين، ج 7، ص 386.
«3» تفسير مجمع البيان، ج 4، ص 381 (بجاى لو لا، الّا آمده است) و نيز در بحار ج 14 ص 13 روايت 21 بنقل از من لا يحضره الفقيه: 355 (با اندکى اختلاف در جزئيات حديث)
جلد 10 - صفحه 513