تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِکَکُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَذِکْرِکُمْ آباءَکُمْ أَوْ أَشَدَّ ذِکْراً فَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ (200)
ترجمه
پس چون بجا آورديد اعمال حج خودتان را پس ياد کنيد خدا را مانند ياد کردن شما پدران خود را يا بيشتر ياد کردنى پس بعضى از مردم کسانى هستند که مى‌گويند پروردگار ما بده بما در دنيا و نيست مر او را در آخرت بهره‌اى..
تفسير
يعنى چون از اعمال حج فارغ شديد ياد کنيد از نعم و احسان و اکرام خداوند و مبالغه کنيد در آن مانند آنکه مبالغه ميکنيد در ذکر مفاخر و آثار پدران خودتان يا بنحو اشد و ابلغ و اتم چون نعم الهى اکثر و اعظم و اتم است و در تفسير امام است که خداوند مردم را مختار نمود در اين دو امر با آنکه نعم الهى
جلد 1 صفحه 256
اکثر و اعظم است از نعم اباء و در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده که معمول بود وقتى مردم از حج فارغ ميشدند اجتماع مينمودند و ذکر مفاخر و مئاثر پدران خودشان را مى‌کردند و افتخار و مباهات مينمودند بتعداد آنها و ذکر حکايات پيشينيان و اوصاف حميده نياکان از قبيل سخاوت و شجاعت و شرافت لذا خداوند امر فرمود آنها را که در چنين مقام مقدسى بجاى اين مفاخرات بيهوده ذکر خدا را نمايند بهمين مقدار يا زيادتر بآنکه مشغول شوند بذکر نعم بى‌منتهاى حق و شکر آنها را بجا آورند زيرا پدران ايشان هر قدر بر آنها حق نعمت داشته باشند خداوند احق از آن است چون خداوند اين نعمت‌ها را بآنها و پدرانشان عنايت فرموده است پس اى برادر عزيز پيرامون اين قبيل مفاخرات مگرد که خودت را خسته و طرفت را ملول مينمائى او اگرچه ظاهرا ساکت باشد ولى باطنا افسرده ميشود و تو را ملامت مى کند چون اين هم يک نوع تعريف خود نمودن است و آن قبيح است و ممکن است تصور نمايد که تو ميخواهى باين اظهارات او را کوچک کنى و خود را بزرگ و در مقام برآيد که ترا کوچک کند و خود را بزرگ اگر شخص داراى حسب و نسب و شرافت است بايد مردم بگويند و بدانند نه آنکه خود بگويد و مردم را وادار بقبول نمايد که گفته‌اند مشک آنست که خود ببويد نه آنکه عطار بگويد و بعضى دون همتان وقتى ميخواهند از خدا چيزى بخواهند حاجت دنيوى ميخواهند چون همّتشان مقصور در تعمير دنياى دنى است چنين شخصى از آخرت بهره ندارد چون براى آن کار نميکند و بفکر نعيم ابدى نيست و نيست براى انسان مگر آنچه را سعى ميکند براى او از دنيا و آخرت از اينجا معلوم ميشود انحصار دعا در امر دنيوى خصوص در مقامات مقدسه قبيح است و مرضى الهى نيست.