تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ کانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْکَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمالٍ کُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّکُمْ وَ اشْکُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ «15»
بعد از ذکر حضرت سليمان عليه السّلام، بيان قوم «سبا» را فرمايد که دالّ است بر حسن عاقبت شکور و سوء خاتمه کفور:
لَقَدْ کانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْکَنِهِمْ آيَةٌ: هر آينه بدرستى که بود مر اولاد سباء بن يشحب بن يعرب بن قحطان را در مسکنها و مأواى ايشان علامتى و دلالتى بر وجود صانع و قدرت کامله و نهايت احسان و رحمت شامله او، جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمالٍ: (بدل آية) يعنى مر سبا را دو بوستان بود هر يک از راست و چپ با کمال نظارت و طراوت و مزارع و ميوه‌جات بسيار. مروى است که اولاد سبا سيزده فرقه و در هر فرقه‌اى پيغمبرى بود که ايشان را به اطاعت خداى تعالى دعوت مى‌نمود «1» و مى‌گفت: کُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّکُمْ: بخوريد از روزى پروردگار خود که از اين بساتين به شما انعام و احسان فرموده، وَ اشْکُرُوا لَهُ: و شکرگزارى و سپاسدارى داريد مر ذات يگانه او را که به شما نعمتهاى بسيار مرحمت نموده، بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ: شهرى پاکيزه است، چه هميشه هواى معتدل و با روح و تندرست دارد، و آبى شيرين و گوارا و خاکى پاک که اصلا حشراتى ندارد و هواى آن دافع جميع هوامّ است. وَ رَبٌّ غَفُورٌ: و پروردگار شما که رازق شما است بسيار بسيار آمرزنده است کسى را که از شرک توبه نمايد. چون اين کلام را از پيغمبران خود شنيدند، اعراض نمودند از وظايف شکرگزارى، و طريق کفران پيش گرفتند و گفتند: خداى را بر ما هيچ نعمتى نيست و اگر او اين
«1» بحار الانوار، ج 14، ص 146 بنقل از طبرسى.
جلد 10 - صفحه 522
نعمتها به ما داده بگوئيد از ما آن را سلب نمايد.
تفصيل قضيه: على بن ابراهيم قمى رضوان اللّه عليه روايت نموده که حضرت سليمان عليه السّلام امر کرده بود لشگر خود را که خليجى از درياى شيرين به سوى بلاد هند جارى کرده و سد عظيمى از سنگ و آهنگ بسته بودند که آب از آن سد بر شهرهاى قوم سبا جارى مى‌شد، و از آن خليج راهى چند به سوى آن سدّ گشوده بودند و آن سد سوراخها داشت، هر وقت مى‌خواستند آن سوراخها را مى‌گشودند آب به قدر احتياج به شهرها و مزارع جريان مى‌نمود؛ و دو باغستان از جانب راست و چپ داشتند که امتداد آنها ده روز راه بود، و کسى که در ميان باغستان مى‌رفت تا ده روز آفتاب بر او نمى‌تابيد از معمورى باغات آنها.
چون گناهان بسيار، و از فرمان پروردگار خود تجاوز نمودند و به نهى و نصيحت صالحان منزجر نشدند از اعمال قبيحه، حق تعالى بر سدّ ايشان موشهاى بزرگ را مسلط گردانيد، هر يک از آنها سنگ بزرگى چند را مى‌کند بدور مى‌انداخت که مرد تنومند نمى‌توانست بردارد. پس بعضى ايشان چون اين حال را ديدند گريختند و ترک آن بلاد کردند، و پيوسته آن موشها به کندن آن سدّ مشغول بودند تا آن را خراب کردند و به ناگاه سيلى عظيم ايشان را فرا گرفت که شهرهاى ايشان را خراب کرد و درختان را از بيخ و بن برکند «1» چنانچه حق تعالى فرمايد: