اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ لَه‌ُ عَلَيهِم مِن سُلطان‌ٍ إِلاّ لِنَعلَم‌َ مَن يُؤمِن‌ُ بِالآخِرَةِ مِمَّن هُوَ مِنها فِي شَک‌ٍّ وَ رَبُّک‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ حَفِيظٌ «21»
و نيست از براي ابليس بر آنها سلطه و قدرتي مگر اينکه که بدانيم کيست ايمان به آخرت آورده از کسي که او از آخرت در شک است و، پروردگار تو بر هر چيزي نگهبان است.
وَ ما کان‌َ لَه‌ُ عَلَيهِم مِن سُلطان‌ٍ شيطان قدرت ندارد احدي را اجبار کند بر عملي فقط وسوسه شيطان است که در قلب او القاء ميکند که او را به خيال معصيت بيندازد نظير الهام ملک که انسان را به خيال عبادت مي‌اندازد و هر فعلي از انسان به اختيار صادر شود مقدماتي لازم دارد غير از خيال و تصور اولي عزم جزم حرکت عضلات، اين‌ها تمام به اختيار عبد است و لذا فرداي قيامت شيطان مي‌گويد: وَ ما کان‌َ لِي عَلَيکُم مِن سُلطان‌ٍ إِلّا أَن دَعَوتُکُم فَاستَجَبتُم لِي فَلا تَلُومُونِي وَ لُومُوا أَنفُسَکُم (ابراهيم آيه 22).
إِلّا لِنَعلَم‌َ مَن يُؤمِن‌ُ بِالآخِرَةِ مِمَّن هُوَ مِنها فِي شَک‌ٍّ خداوند ازلا و ابدا عالم است، چيزي بر او مجهول نيست، معناي الا لنعلم يعني معلوم کنيم بر خود انسان و بر سايرين از ملائکه و افراد بشر که کيست ايمان به آخرت دارد و براي آخرت کار ميکند و تحصيل سعادت ميکند و کيست در امر آخرت شک دارد و معتقد نيست و به فکر آخرت نمي‌افتد.
وَ رَبُّک‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ حَفِيظٌ تمام افعال و اقوال حتي خيالات نفساني و امور قلبي و اسرار باطني هر يک در دفتر الهي ثبت است و محفوظ است: وَ کُل‌َّ إِنسان‌ٍ أَلزَمناه‌ُ طائِرَه‌ُ فِي عُنُقِه‌ِ
جلد 14 - صفحه 558
وَ نُخرِج‌ُ لَه‌ُ يَوم‌َ القِيامَةِ کِتاباً يَلقاه‌ُ مَنشُوراً اقرَأ کِتابَک‌َ کَفي بِنَفسِک‌َ اليَوم‌َ عَلَيک‌َ حَسِيباً (بني اسرائيل 13 و 14).