تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلاَّ کَافَّةً لِلنَّاسِ بَشِيراً وَ نَذِيراً وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ «28»
بعد از آن در بيان اثبات نبوت پيغمبر خاتم فرمايد بر سبيل عموم:
وَ ما أَرْسَلْناکَ: و نفرستاديم تو را اى محمد (صلّى اللّه عليه و آله)، إِلَّا کَافَّةً لِلنَّاسِ: مگر فرستادنى عامّ و شامل همه مردمان از احمر و اسود، يعنى
جلد 10 - صفحه 533
عموم آن بر وجهى است که منع کند از آنکه احدى از آن خارج شود بلکه تماما داخل باشند؛ و مؤيد اينست روايت مأثوره از ابن عباس که حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله فرمود:
اعطيت خمسا و لا اقول فخرا: بعثت الى الاحمر و الاسود، و جعلت لى الارض طهورا و مسجدا و أحلّ لى المغنم و لم يحلّ لاحد قبلى و نصرت بالرّعب ما فى مسيرة شهر و اعطيت الشّفاعة فادّخرتها لامّتى يوم القيمة.
يعنى پنج چيز به من عطا شده که به هيچ يک از انبياء سابق داده نشده و من اين را به جهت فخر و تفوق نمى‌گويم بلکه تعداد نعم الهى و اداى شکرگزارى باشد: 1- مبعوث شده‌ام بر احمر و اسود از ترک و هند و عرب و عجم. 2- زمين را براى من طاهر گردانيده‌اند تا هر جا خواهم نماز گزارم و تيمم کنم و سجده نمايم. 2- غنيمت بر من حلال شده و بر هيچکس از امم سابقه حلال نبود. 4- نصرت داده شده‌ام بر دشمنان به ترس که يک ماهه راه از شدت خوف مى‌گريختند و تاب مقاومت و مقابله نداشتند. 5- شفاعت را عطا که آن را ذخيره کرده‌ام براى امت خود روز قيامت «1».
پس حضرت مبعوث بوده به همه افراد آدميان و جنيان و هيچيک از انبياء به تمام جن و انس مبعوث نبوده‌اند.
تبصره: ممکن است استدلال بر خاتميت آن حضرت به اين آيه شريفه، زيرا فرمايد نفرستاديم تو را مگر براى کافه مردمان؛ و ذکر اين کلام البته خصوصيتى دارد که اشاره باشد به کافه مردمان در هر عصر و زمان تا انقراض عالم، و الّا محقق است که هر پيغمبرى مبعوث بر اهل زمان خود باشد تا بعثت پيغمبرى بعد از او. و چون بعد از حضرت رسالت صاحب قرآن، ديگر پيغمبرى از جانب خدا مبعوث نخواهد شد، پس کلمه (کافّة للنّاس) مشعر باشد به خاتميت اين پيغمبر نسبت به جامعيت بشريت تا قيامت.
«1» تفسير منهج الصادقين (چ سوم اسلاميه) ج 7 ص 409- 408 و مضمون روايت در کتابهاى صحيح بخارى (طبع دار الشعب) ج 1 باب التيمم، ص 92- 91 و عوالى اللئالى ج 2 روايت 27 ص 14 و پاورقى همان صفحه و کتاب جامع احاديث الشيعه (قطع رحلى) ج 1، کتاب الطهارة باب 9 آمده است.
جلد 10 - صفحه 534
بيان ديگر: حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله ممتاز است از هر يک انبيا و هم از هيئت مجتمعه به دو جهت: يکى امتياز نبوّتى که نبوت اين بزرگوار اکمل از نبوت هر يک انبياء و مجموع آنها است. دوم- امتياز شخصى که اين بزرگوار علاوه بر نبوت مزايائى دارد که تمام دائره نبوت مطلقا گنجايش آن مزايا را ندارد (لى مع اللّه حالات لا يسعنى فيها ملک مقرّب و لا نبىّ مرسل) «آنچه خوبان همه دارند تو تنها دارى» و بايد خاتم داراى اين دو مرتبه باشد: يکى مزيت در جنس و صفت مشترکه، و دوم زائد بر اصل صفت مشترکه.
بعد از آن وصف اين پيغمبر را فرمايد: بَشِيراً وَ نَذِيراً: در حالتى که مژده دهنده به روضات جنات کسى را که به توحيد و رسالت تو اقرار نمايد، و ترساننده به درکات نيران آنانکه کافر شوند به يگانگى خدا و رسالت تو، وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ: و لکن بيشتر مردمان نمى‌دانند فضايل و کمالات تو را و جاهلند به مقامات قدسى و مراتب علوى تو که در ممکنات فردى از تو برتر نخواهد بود. يا نمى‌دانند آنچه را که مر ايشان را باشد در پيروى تو از ثواب و بهشت نعيم و آنچه را که ايشان را باشد در مخالفت از عذاب اليم.