تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولئِکَ کَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ يُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ «22»
شأن نزول: روزى عبيد اللّه بن عبد اللّه سلول خدمت رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و حضرت آب نوشيد، بقيه آن ماند، گفت: يا رسول اللّه اذن فرما بقيه آب را به پدرم دهم تا بخورد و به برکت و ميمنت آن، دلش از شرک پاک شود.
حضرت فرمود: چنين باشد. آب را نزد پدر برد، پرسيد: چيست؟ عبد اللّه گفت:
سؤر (باقيمانده) رسول خدا باشد، آن را بياشام تا دلت از شرک و نفاق پاک شود. گفت: چرا بول مادرت نياوردى؟ عبد اللّه برگشت خدمت پيغمبر، صورت حال بازگفت، عرض کرد: اجازه فرما گردنش بزنم. حضرت فرمود: با او رفق و مدارا کن؛ آيه شريفه نازل شد: «1» لا تَجِدُ قَوْماً: نشايد که بيابى، يعنى بايد چنين تصور کنى که محال و ممتنع است که بيابى گروهى را که، يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ: ايمان آورند به خدا، وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ: و روز قيامت، يُوادُّونَ: مودت ورزند و دوستى کنند، مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ: کسانى را که خلاف کنند با خدا و رسول او. مراد آنست که هرگز
«1» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 218.
جلد 13 - صفحه 83
مؤمنان، کافران و منافقان و ساير مخالفان دين را دوست ندارند و مودت و دوستى با آنها ننمايند. وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ: و اگرچه باشند آن مخالفان خدا و رسول، پدرانشان، مانند ابن عبد اللّه سلول که در صدد قتل پدر خود بود. أَوْ أَبْناءَهُمْ:
يا آن مخالف، پسران ايشان باشد، مانند روزبه که پسر خود عبد الرحمن، او را به مبارزت طلبيد و حضرت نگذاشت به حرب پسر رود. أَوْ إِخْوانَهُمْ: يا برادران ايشان، چون مصعب عمير که برادر خود «عبيد» را روز احد به قتل رسانيد.
أَوْ عَشِيرَتَهُمْ: يا خويشان ايشان باشد و اگرچه اقربا باشند مانند حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و حمزه که اقرباى خود را مثل عتبه و شيبه در جنگ بدر کشتند، أُولئِکَ کَتَبَ: آن گروه که با دشمنان خدا دوستى نکنند، نوشته است خدا، يعنى ثابت گردانيده، فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ: در دلهاى ايشان ايمان را به وسيله الطاف خود، يا جمع کرده ايمان را با لوازم آن از اخلاص و استقامت. يا مراد به کتابت، علامت ايمان است تا ملائکه به سبب آن، گواهى دهند بر ايمان ايشان، چنانچه منافقان را علامتى ثبت نموده تا ملائکه به سبب آن، علم به نفاق آنها حاصل کنند و شهادت دهند. وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ:
و تقويت نموده و قوت داده ايشان را به چيزى که دل ايشان زنده شود از رحمت خود که سبب حيات قلب است.
در کافى- از صادقين عليهما السّلام مروى است که: مراد ايمان است.
و از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که فرمود: ما من مؤمن الّا و لقلبه اذنان فى جوفه: اذن ينفث فيها الوسواس [الخناس] و اذن ينفث فيها الملک، فيؤيّد اللّه المؤمن بالملک فذلک قوله: و ايّدهم بروح منه: «1» هيچ مؤمنى نيست مگر آنکه در قلب او دو گوش است در جوف او، گوشى مى‌دمد در او ملک، و گوشى مى‌دمد در او شيطان. پس تأييد فرمايد خدا مؤمن را به ملک، اينست تأييد مؤمنين به روحى از نزد خود.
«1» اصول کافى، جلد 3، صفحات 368 و 369.
جلد 13 - صفحه 84
و از حضرت کاظم عليه السّلام مروى است که: انّ اللّه تبارک و تعالى ايّد المؤمن بروح منه تحضره فى کلّ وقت يحسن فيه و يتّقى، و تغيب عنه فى کلّ وقت يذنب فيه و يعتدى، فهى معه تهتزّ سرورا عند احسانه و تسيخ فى الثّرى عند اسائته.
فتعاهدوا عباد اللّه نعمه باصلاح انفسکم تزدادوا يقينا و تربحوا نفيسا ثمينا، رحم اللّه امرء همّ بخير فعمله او همّ بشرّ فارتدع عنه: «1» بدرستى که خداى تعالى تأييد فرمايد مؤمن را به روحى از جانب خود، حاضر گرداند او را در هر وقت که احسان و نيکوئى نمايد و تقوى در پيش گيرد، و غايب گرداند از او در هر وقت که معصيت نمايد و تعدّى کند. پس آن روح با او است، اهتراز کند به حالت سرور نزد احسان او، و به دل زمين فرو رود نزد گناه کردن او؛ پس تعاهد کنيد بندگان خدا نعم او را به اصلاح نفوس خود، تا زياد کنيد يقين را، و ربح نمائيد نفيس پرقيمت خدا؛ رحمت کند خدا شخصى را که قصد خير کند، پس عمل نمايد و يا قصد شر نمايد پس منع شود از آن.
وَ يُدْخِلُهُمْ: و داخل فرمايد ايشان را در روز حشر، جَنَّاتٍ تَجْرِي: در بوستانهائى که جارى است، مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: از زير درختان آنها نهرهاى آب و شير و خمر و عسل، خالِدِينَ فِيها: در حالتى که مخلد و جاويد باشند در آن، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ: خشنود باشد خداى تعالى از ايشان و اعمال آنها را پسندد، وَ رَضُوا عَنْهُ: و خشنود شوند ايشان از خدا به کرامتى که وعده کرده ايشان را در آخرت، أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ: آن گروه، لشکر خدا و ناصر دين اويند، أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ: آگاه باشيد اى بندگان خدا بدرستى که سپاه خدا، هُمُ الْمُفْلِحُونَ: ايشانند رستگاران در دين و دنيا و آخرت.
ثعلبى نقل نموده حضرت داود عليه السّلام در مناجات گفت: بار خدايا، حزب تو کيستند؟ خطاب آمد: الغاضّة ابصارهم و السّليمة ايديهم و النّقيّة قلوبهم اولئک حزبى و حول عرشى: «2» کسانى که چشم از محارم فرو بسته و دست از آزار
«1» مدرک ياد شده، صفحه 369.
«2» منهج الصادقين، جلد 9، صفحه 219.
جلد 13 - صفحه 85
خلق و گرفتن حرام کوتاه کرده، و دل خود را از ما سوى بازداشته، از جمله حزب من و اطراف عرش من باشند.
تنبيه: آيه شريفه تهديد عظيمى است نسبت به کسانى که مودت و دوستى نمايند با مخالفين خدا و رسول، و نهى اکيدى است در احتراز از معاشرت و مجالست به مرتبه‌اى که نازل منزله امتناع فرموده به کلمه «لا تجد»، که لازمه آن آنکه ممتنع و محال است که بيابى مؤمنين را که دوستى کنند با مخالفين خدا و رسول، اگرچه پدرانشان باشند، يا پسران ايشان، يا برادران، يا اقوام و اقرباى ايشان باشند؛ و روح ايمانى آنها به اندازه‌اى قوت دارد که در مقام فرمانبردارى الهى، به کلى صرف نظر از حسب و نسب نمايند. و چون آيات قرآنى عبرت به عموم لفظ است نه خصوص سبب، بنابراين حکم آيه شريفه عام است نسبت به تمام مکلفين در هر عصر و زمان تا قيام قيامت. و احاديث بسيار وارد شده از جمله:
1- کتاب صفات الشيعه- از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام قال:
مجالسة الاشرار تورث سوء الظّنّ بالاخيار، و مجالسة الاخيار تلحق الاشرار بالاخيار، و مجالسة الابرار للفجّار تلحق الابرار بالفجّار، فمن اشتبه عليکم امره و لم يعرفوا دينه فانظروا الى خلطائه، فان کانوا اهل دين اللّه فهو على دين اللّه، و ان کانوا على غير دين اللّه فلا حظّ له من دين اللّه. انّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم کان يقول: من کان يؤمن باللّه و اليوم الآخر فلا يواخينّ؟؟؟ کافرا و لا يخالطنّ فاجرا، و من آخى کافرا او خالط فاجرا کان کافرا فاجرا. «1» مجالست کردن با بدان، موجب گمان بد است به نيکان. و مجالست با نيکان، ملحق سازد بدان را به نيکان. و همنشينى نيکان با معصيت کاران، ملحق سازد ابرار را به فجّار. پس هر که مشتبه شود امر او و ندانيد دين او را، نگاه کنيد به همنشينان او، پس اگر بودند اهل دين خدا، او هم بر دين خدا
«1» بحار الانوار، جلد 74، صفحه 197، حديث 31.
جلد 13 - صفحه 86
باشد، و اگر باشند بر غير دين خدا، پس نصيبى نيست براى او از دين خدا.
بدرستى که پيغمبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: هر که ايمان دارد به خدا و روز قيامت، پس مواخات ننمايد با کافر، و مخالطه نکند با فاجر؛ و هر که مواخات کند کافرى را يا مخالطه نمايد فاجرى را، باشد کافر فاجر.
جلد 13 - صفحه 87
سوره پنجاه و نهم (الحشر)
سورة الحشر: اين سوره مبارکه در مدينه طيبه نازل شده است.
عدد آيات: بيست و چهار آيه است.
عدد کلمات: چهارصد و هفتاد و سه.
عدد حروف: يک هزار و نهصد و نود و نه است.
ثواب تلاوت: ثواب الاعمال- ابن بابويه- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است: هر که قرائت کند سوره حشر را، باقى نماند بهشت و نه جهنم و نه عرش و نه کرسى و نه حجابى و نه آسمان هفتگانه و زمين هفتگانه و هوا و باد و مرغ و درخت و کوه و جنبنده و آفتاب و ماه و ملائکه، مگر طلب رحمت نمايند براى او، و طلب آمرزش کنند براى او، و اگر بميرد روز يا شب، مرده است شهيد. «1» تذکره: البته فضل و رحمت الهى، لا يتناهى است که به حد وصف در نيايد، لکن ثواب خاصه منوط است به عمل نمودن به مفاهيم آيات شريفه، و الا صرف قرائت فقط بدون عمل، هر آينه اغراء به جهل و از صاحب شريعت ممنوع است.
«1» نور الثقلين، جلد 5، صفحه 271.
جلد 13 - صفحه 88
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ