تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ آمِنُوا بِما أَنْزَلْتُ مُصَدِّقاً لِما مَعَکُمْ وَ لا تَکُونُوا أَوَّلَ کافِرٍ بِهِ وَ لا تَشْتَرُوا بِآياتِي ثَمَناً قَلِيلاً وَ إِيَّايَ فَاتَّقُونِ (41)
ترجمه
و ايمان بياوريد بآنچه فرستادم که تصديق کننده است آنچه را با شما است و نباشيد نخست منکر آن و مبادله منمائيد بآيت‌هاى من بهاى اندک را و از من بترسيد..
تفسير
مطلوب ايمان بقرآن است که در آن ذکر شده است نبوت محمد (ص) و ولايت على (ع) و اولاد اطهارش با آنکه قرآن مصدق تورية است که در آن هم اين دو امر ذکر شده بود و آنچه نهى شده است انکار قرآن است که ملازم با انکار نبوت و ولايت است چون يهود مدينه انکار نمودند و خيانت کردند و گفتند ما ميدانيم محمد (ص) پيغمبر است و على (ع) وصى او است ولى شما دو نفر آندو نيستيد آندو بعد از پانصد سال ديگر مى‌آيند و گفته‌اند اين آيه کنايه است از خداوند بآنها زيرا آنها بايد اول مؤمن بقرآن و محمد (ص) و على (ع) باشند نه اول کافر بآنها براى آنکه آنان معجزات باهرات را مشاهده نمودند و دقت و امتحان کردند و يقين براى ايشان حاصل شد بلکه بشارت ميدادند بظهور آنحضرت و منتظر فتوحات او بودند و در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده که در تفسير اين آيه فرمود حى بن اخطب و کعب بن اشرف و ساير علماء يهود از قبل يهودان در هر سال موظف بودند و از آن ارتزاق مينمودند و باين جهت نميخواستند که وظيفه آنها براى نبوت پيغمبر خاتم (ص) از بين برود لذا تغيير دادند آياتيرا که در تورية بود که در آنها ذکر آنحضرت و بيان صفات او شده بود و ثمنيکه خداوند در اين آيه شريفه ذکر فرموده است همان مقررى احبار يهود است.
نصح و تحذير شيخ مشايخ متأخرين مدار آسياى فقاهت ضرب المثل علم و
جلد 1 صفحه 70
زهادت حجة الفرقة الناجية و امين البارى مرتضى بن محمد امين الانصارى قدس اللّه تعالى اسراره کما نشر فى الافاق اثاره در کتاب مکاسب فرموده که بايد طالب علم منقطع باشد از اسباب ظاهرى رزق از قبيل گرفتن وظائف و موقوفات مدارس و مراوده با اغنياء و تجار و علمائى که نفعى ندارد مراوده با آنها جز گرفتن وجوهات از قبيل خمس و زکوة و رد مظالم از ايشان و جمع بين ادله که دلالت دارد بر وجوب تفقه در دين و اجتهاد و ادله که دلالت دارد بر وجوب اکتساب و ترک تحميل و کلّ شدن بر مردم که موجب استحقاق لعن است بآنستکه بايد طلب علم متوکل بخدا باشد و خود را کل بر مردم ننمايد و تحصيل معاش از طريق حلال کند چنانچه امير المؤمنين (ع) براى بستان يهودى آب‌کشى مينمود و حضرت داود على نبينا و آله و عليه السلام چون در ابتدا امر از بيت المال ارتزاق مينمود خطاب از جانب رب الارباب رسيد که تو خوب بنده هستى اگر از بيت المال ارتزاق ننمائى و بدست خود کار کنى لذا آنحضرت چهل روز گريه کرد تا خداوند آهن را براى او نرم فرمود و هر روز يک زره ميساخت و هزار درهم ميفروخت تا سيصد و شصت زره ساخت و مستغنى شد و ديگر از بيت المال ارتزاق نفرمود و از حضرت صادق (ع) روايت شده است که نيست از ما کسيکه دنياى خود را براى آخرت خود ترک نمايد و نه کسيکه آخرت خود را براى دنياى خود ترک کند و عبادت هفتاد جزء دارد که افضل آنها طلب حلال است و بنظر حقير اگر علماء و طلاب بتوانند از قبل مردم اعاشه ننمايند هم محترم‌ترند هم راحت‌تر هم مواعظ و نصائحشان مؤثرتر است و هم اطمينان و وثوق مردم بايشان زيادتر هم اين خطرات که براى علماء يهود روى داد براى ايشان روى نميدهد چون فروختن آيات الهى را بثمن قليل منحصر در تحريف و تغيير ظاهر آيه نيست بلکه اگر خداى نکرده براى خوش آمد مردم يک حکم خداوند را مطابق سليقه و توقع طرف معنى نمايند مشمول همين آيه خواهند بود پناه مى‌برم بخدا اگر براى جلب توجه ظالمى حکم بغير ما انزل اللّه بدهند که بنص آيات شريفه الهيه ظالم و فاسق و کافر ميشوند و همچنين است حال خطبا و اهل منبر اگر براى خوش آمد بانى و مستمع و آقا و وزير و امير باقتضاء مقام آيات الهى و اخبار ائمه اطهار را تفسير و تاويل نمايند و تغييرى در معنى ظاهر آن بدهند و مدح بى‌جا و ذم بى‌مورد از اشخاص بنمايند اگرچه مدح و ذم با مورد و محلش هم مطلقا حسنى ندارد زيرا اگر ممدوح حضور داشته باشد در صورت اهليت لابد باحيا است و
جلد 1 صفحه 71
خجل ميشود و هرچه باشد اسباب غرور و خود پسندى ميگردد و اگر مذموم غائب باشد مذمت او غيبت است و بدون مجوز شرعى حرام بلى مدح صالح در غياب و ذم قابل در حضور با شرائطش خوب است در هر حال منبر مقام رفيعى است که جايگاه خلفاء و اولياء خدا و نواب ايشان است خيلى قبيح است کسيکه بهيچ وجه صلاحيت ندارد پاى بر عرشه منبر نهد و هرچه دلش ميخواهد بگويد و ملتزم بصحت و سقم آن نباشد و فقط منظورش تامين دنياى دنى باشد دروغ مطلقا حرام و از معاصى کبيره است چه رسد بآنکه کذب بخدا و رسول و ائمه اطهار باشد و اين زمان بقدرى رائج شده که کمتر منبرى مى‌بينم که خالى از آن باشد چون زحمت نمى‌کشند و ملاحظه تواريخ و سير را نمى‌نمايند و بکتب اخبار ائمه اطهار مراجعه نمى‌کنند در صورتى که متون روايات خيلى مبکى‌تر و مؤثرتر است و خريدارى مى‌نمايند مانند آنخطيب که امام (ع) در باره‌اش فرمود رضاى مخلوق را بغضب خالق خريدارى نمودى و ميفروشند آيات خدا و اخبار ائمه اطهار را بثمن قليل و از خدا نميترسند و از علما شرم نميکنند اقلا يکى از کتب مقاتل را که نسبتا معتبر باشد خوب است بخوانند بعد منبر بروند اگرچه انصاف آنستکه عمده تقصير با مردم است زيرا تا آنها اين طور نباشند کسى طالبشان نميشود يا بايد مطابق هواى نفس مردم سخن‌رانى و نقالى و لفاظى و بافندگى و آوازه خوانى بکنند و نامعقول داخل معقول و فلسفه شوند و بى‌معرفت عرفان بافى نمايند يا بايد حليف بيت و رضيع ثدى دق کردند خداوند فرج امام زمان را برساند يا اسلام را شوکت دهد که علما بتوانند امر به معروف و نهى از منکر کنند در هر حال خوب است آقايان خطبا و ذاکرين اين يک شعار بزرگ اسلام و مذهب شيعه را که بزرگترين وسيله نجات اهل ايمان است و تا بحال بحمد اللّه تعالى باقى مانده از اين کدورات پاک نمايند که خداى نکرده بواسطه بى‌عنايتى صاحبان حقيقيش از ميان نرود و رواجش زيادتر شود و فوائد و ثمراتش افزون گردد انشاء اللّه تعالى زبان درازى شد معذرت ميخواهم.