عبارت «ثُمَّ کانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا» دو گونه معنا شده است:
الف: کارهاى خير مثل آزاد کردن برده و سير کردن گرسنه، بسترى براى گرايش به ايمان و سفارش ديگران به کارهاى نيک است.
ب: مقام و ارزش ايمان، بالاتر از سير کردن گرسنه و آزادى برده است، لذا با کلمه «ثُمَّ» فاصله شده است. «1»
«ميمنة» از يمن و يمين به معناى ميمنت و مبارکى است و اصحاب ميمنة يعنى کسانى که برکت دائمى، ملازم و مصاحب آنان است. گويا اصحاب ميمنه همان کسانى باشند که نامه عملشان به دست راستشان داده مى‌شود.
«مشئمة» از شوم به معناى نامبارک است و کلمه «مُؤْصَدَةٌ» از «ايصاد» به معناى بستن درب و محکم کردن آن است.
در قرآن، چهار بار کلمه «تَواصَوْا»* به کار رفته است: يک بار «تَواصَوْا بِالْحَقِّ»، دو بار «تَواصَوْا بِالصَّبْرِ» ويک بار «تَواصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ».
تکرار کلمه «تَواصَوْا»* در يک آيه، يا براى تأکيد است و يا براى آنکه هر يک از صبر و مرحمت، يک تکليف مستقل هستند و با ترک يکى زمينه ديگرى از بين نمى‌رود. «2»
هيچکس بى‌نياز از سفارش و تشويق نيست. کلمه «تَواصَوْا» که در قالب باب تفاعل آمده، به معناى آن است که سفارش به نيکى‌ها بايد طرفينى و به صورت يک جريان عمومى باشد نه يک طرفه.
در آيات قبل سفارش شد که به يتيم و مسکين رسيدگى کنيم، در اين آيه مى‌فرمايد:
ديگران را هم به رسيدگى و رحم کردن سفارش کنيم. «تَواصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ»
با اينکه معمولًا در کنار «آمَنُوا»*، «عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»* به کار مى‌رود، ولى در اينجا به جاى «عَمِلُوا الصَّالِحاتِ»*، «تَواصَوْا بِالصَّبْرِ وَ تَواصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ» آمده است گويى اين دو سفارش،
«1». تفسير نمونه.
«2». تفسير راهنما.
جلد 10 - صفحه 491
خود عمل صالح است.
اسلام، علاوه بر کار نيک، به عقائد و انگيزه‌هاى افراد نيز توجه کامل دارد يعنى فرد علاوه بر آزاد کردن برده و اطعام بينوايان بايد اهل ايمان نيز باشد. چه بسيارند کسانى که حاضرند کمک‌هاى مالى و خدمات انسان دوستانه ارائه دهند ولى حاضر نيستند مکتب و راه و استدلال حق را بپذيرند! اينگونه افراد نيز واماندگانند و از عقبه‌ها و گردنه‌ها عبور نکرده‌اند، لذا قرآن مى‌فرمايد: شرط عبور از گردنه، خدمات و کمک‌هاى مالى به اسير و مسکين و يتيم است به شرط آنکه همراه با روحيه حق پذيرى و ايمان باشد. «ثُمَّ کانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا»
شايد مراد از دوزخ سرپوشيده، همان باشد که در آيه‌اى ديگر مى‌فرمايد: «لَهُمْ مِنْ جَهَنَّمَ مِهادٌ وَ مِنْ فَوْقِهِمْ غَواشٍ» «1»