اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ تَقُول‌ُ لِلَّذِي أَنعَم‌َ اللّه‌ُ عَلَيه‌ِ وَ أَنعَمت‌َ عَلَيه‌ِ أَمسِک عَلَيک‌َ زَوجَک‌َ وَ اتَّق‌ِ اللّه‌َ وَ تُخفِي فِي نَفسِک‌َ مَا اللّه‌ُ مُبدِيه‌ِ وَ تَخشَي النّاس‌َ وَ اللّه‌ُ أَحَق‌ُّ أَن تَخشاه‌ُ فَلَمّا قَضي زَيدٌ مِنها وَطَراً زَوَّجناکَها لِکَي لا يَکُون‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ حَرَج‌ٌ فِي أَزواج‌ِ أَدعِيائِهِم إِذا قَضَوا مِنهُن‌َّ وَطَراً وَ کان‌َ أَمرُ اللّه‌ِ مَفعُولاً (37)
جلد 14 - صفحه 506
و زماني که فرمود به زيد آن کسي که خداوند به او انعام فرموده دين مقدس اسلام را و تو هم به او انعام فرمودي در کفالت خود او را در آوردي و دختر عمه خود را براي او تزويج نمودي که نگاه‌دار بر خود زوج خود زينب را و پرهيز کن از مخالفت خدا و مخفي کردي در نفس خود آنچه را که خداوند ظاهر فرمود و از حرف مردم ميترسيدي و حال آنکه خداوند سزاوارتر است اينکه از مخالفت امر او بترسي پس چون که زيد قضاء وطر کرد از، زوجه خود و او را طلاق داد و عده او منقضي شد تزويج کرديم ما زينب را بشما براي اينکه حرجي بر مؤمنين نباشد در تزويج زنهاي پسر خوانده‌هاي آنها پس از قضاء وطر آنها و طلاق آنها و انقضاء عده آنها و هست امر الهي بجا آورده.
شرح قضيه اينکه زيد شرفياب شد خدمت پيغمبر و شکايت کرد از زينب که با من خوش رفتاري نميکند و بر من بزرگي و تکبر ميورزد و من ميخواهم او را طلاق دهم.
وَ إِذ تَقُول‌ُ و شما فرمودي باو.
لِلَّذِي أَنعَم‌َ اللّه‌ُ عَلَيه‌ِ وَ أَنعَمت‌َ عَلَيه‌ِ که زيد باشد.
أَمسِک عَلَيک‌َ زَوجَک‌َ زينب خوب زنيست و بسيار جميله بايد افتخار کني که همچه زني را من براي تو اختيار کردم.
وَ اتَّق‌ِ اللّه‌َ از خدا بترس و با او بساز.
وَ تُخفِي فِي نَفسِک‌َ مَا اللّه‌ُ مُبدِيه‌ِ در اينکه جمله مفسرين کلماتي ذکر کرده‌اند و اخباري در اينکه باب داريم مخصوصا در مباحثه مأمون با حضرت رضا (ع) و در مباحثه علي بن محمّد بن جهم با حضرت رضا (ع) در باب عصمت انبياء و آيات موهمه در قرآن و جواب حضرت از تمام آنها و ما احتياج بذکر آنها نداريم هر کدام را در محل خود متذکر شده‌ايم فقط در اينکه جمله آنچه بنظر ميرسد متذکر ميشويم و العلم عند اللّه و آن اينست که پيغمبر دوست نميداشت که زيد زينب را طلاق دهد و ميترسيد که اگر طلاق داده ديگران بخيال بيفتند و نميخواست که زينب
جلد 14 - صفحه 507
در حباله آنها در آيد و مايل بود که خود او را تزويج کند ولي از حرف مردم و ولنگاري آنها مي ترسيد که ميگفتند زيد حکم پسر پيغمبر دارد و زينب به پيغمبر محرم است و پيغمبر العياذ باللّه نکاح محارم کرده لذا اينکه امر را مخفي ميداشت خداوند براي اينکه ظاهر فرمايد که زيد پسر پيغمبر نيست پسر حارثه است و زينب محرم نبود به حضرت امر فرمود که بايد زينب را پس از طلاق و انقضاء عده تزويج فرمايي.
وَ تَخشَي النّاس‌َ از حرف مردم ميترسي اينها همانهايي بودند که تو را کذاب و ساحر و مجنون و مفتري ميگفتند.
وَ اللّه‌ُ أَحَق‌ُّ أَن تَخشاه‌ُ بايد بدستور او رفتار کني چنانچه در نصب امير المؤمنين براي خلافت هم همين خوف را داشت آيه شريفه بَلِّغ ما أُنزِل‌َ إِلَيک‌َ مِن رَبِّک‌َ وَ إِن لَم تَفعَل فَما بَلَّغت‌َ رِسالَتَه‌ُ وَ اللّه‌ُ يَعصِمُک‌َ مِن‌َ النّاس‌ِ نازل شد.
فَلَمّا قَضي زَيدٌ مِنها وَطَراً و او را طلاق داد و عده منقضي شد.
زَوَّجناکَها که اينکه جمله معلوم است بامر الهي بوده و بر پيغمبر واجب بود و علتش اينست که:
لِکَي لا يَکُون‌َ عَلَي المُؤمِنِين‌َ حَرَج‌ٌ فِي أَزواج‌ِ أَدعِيائِهِم إِذا قَضَوا مِنهُن‌َّ وَطَراً و ثابت فرمود که ادعياء ابناء نيستند چنانچه بعدا ميفرمايد:
وَ کان‌َ أَمرُ اللّه‌ِ مَفعُولًا اينکه جمله دلالت دارد که اينکه ازدواج بامر الهي بوده و بايد عملي شود.