«ربّ» به کسى گفته مى‌شود که هم مالک وصاحب چيزى است و هم در رشد و پرورش آن نقش دارد.
خداوند هم صاحب حقيقى عالم است و هم مدبّر و پروردگار آن. پس همه هستى حرکت تکاملى دارد و در مسيرى که خداوند معيّن کرده، هدايت مى‌شود.
علاوه بر سوره حمد، چهار سوره‌ى انعام، کهف، سبأ وفاطر نيز با جمله «الْحَمْدُ لِلَّهِ» آغاز گرديده، ولى فقط در سوره حمد بعد از آن «رَبِّ الْعالَمِينَ» آمده است.
مفهوم حمد، ترکيبى از مفهوم مدح و شکر است. انسان در برابر جمال و کمال و زيبايى، زبان به ستايش و در برابر نعمت و خدمت واحسان ديگران، زبان به تشکّر مى‌گشايد.
خداوند متعال به خاطر کمال و جمالش، شايسته‌ى ستايش وبه خاطر احسان‌ها و نعمت‌هايش، لايق شکرگزارى است.
«الحمد لله»، بهترين نوع تشکّر از خداوند است. هر کس در هرجا، با هر زبانى، هرگونه ستايشى از هر کمال و زيبايى دارد، در حقيقت سرچشمه‌ى آن را ستايش مى‌کند. البتّه حمد خداوند منافاتى با سپاسگزارى از مخلوق ندارد، به شرط آنکه به امر خداوند و در خط و مسير او باشد.
خداوند، پروردگار همه‌ى آفريده‌هاست. «وَ هُوَ رَبُّ کُلِّ شَيْ‌ءٍ» «1» آنچه در آسمان‌ها و زمين و ميان آنهاست، پروردگارشان اوست. «رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُمَا» «2» حضرت على عليه السلام مى‌فرمايد: «من الجمادات والحيوانات»؛ او پروردگار جاندار و بى‌جان است. «له الخلق والامر تبارک‌الله رب العالمين» هم آفرينش از اوست و هم اداره‌ى آن، و او مربى و
«1». انعام، 164.
«2». شعراء، 24.
جلد 1 - صفحه 27
پرورش دهنده‌ى همه است. «1»
مراد از «عالمين» يا فقط انسان‌ها هستند، مانند آيه 70 سوره حجر که قوم لوط به حضرت لوط گفتند: «أَ وَ لَمْ نَنْهَکَ عَنِ الْعالَمِينَ» آيا ما تو را از ملاقات با مردم نهى نکرديم؟ و يا مراد همه‌ى عوالم هستى است. «عالَم» به معناى مخلوقات و «عالَمين» به معناى تمام مخلوقات نيز استعمال شده است. از اين آيه فهميده مى‌شود که تمام هستى يک پروردگار دارد و آنچه در جاهليت و در ميان بعضى از ملّت‌ها اعتقاد داشتند که براى هر نوع از پديده‌ها خدايى است و آن را مدبّر و ربّ النّوع آن مى‌پنداشتند، باطل است.