آیه ۲ سوره حمد

سوره حمد(الفاتحة)، آیه ۲ · جزء ۱ · صفحه ۱

معنی کلمات و عبارات
«رَبِّ»: پروردگار. مصدری است به معنی تربیت، و در اینجا در معنی اسم فاعل، یعنی مربّی به کار رفته است، و صفت (الله) می‌باشد. «الْعَالَمِینَ»: جهانیان، جهانها. هر صنفی از اصناف آفریدگان. اسم آلت است و به معنی آنچه خدا بدان شناخته شود. از راه تغلیب به صورت جمع مذکّر سالم با (ین) جمع بسته شده است.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - همه ستایشها از آن خداوند است. «الحمد للّه» «ال» در «الحمد للّه» به اصطلاح جنسیه است و مفید استغراق مى باشد; یعنى، کل حمد للّه. ۲ - خداوند، سرچشمه و منشأ همه کمالها و زیباییهاست. «الحمد للّه» حمد در برابر زیباییها و کمالهاست و به مقتضاى جمله «الحمد للّه»، هر ستایشى از آن خداست. بنابراین هر کمال و زیبایى از او نشأت گرفته است. ۳ - تنها خداوند شایسته و بایسته ستایش است. «الحمد للّه» ۴ - خداوند مالک و مدبر همه عالمهاى هستى است. «رب العلمین» عالم (مفرد عالمین) است و به مجموعه و دسته اى از موجودات گفته مى شود، بنابراین «العالمین»، یعنى، همه موجودات به لحاظ مجموعه ها و دسته ها. ۵ - جهان آفرینش، متشکل از عالمهاى متعدد. «رب العلمین» برداشت فوق با توجّه به جمع بودن کلمه «العالمین» استفاده شده است. ۶ - جهان هستى سراسر زیبا و تدبیر آن تدبیرى نیکو و جمیل است. «الحمد للّه رب العلمین» «رب العالمین» به منزله دلیل براى «الحمد للّه» است; یعنى، چون خداوند مدبر هستى است همه ستایشها از آن اوست و از آنجا که حمد و ستایش، همواره براى کمال و زیباییهاست، نتیجه مى گیریم که: همه هستى زیبا و برخوردار از تدبیرى نیکوست. ۷ - خداوند، از روى اختیار جهان را تدبیر مى کند و در اداره آن جبر و اضطرارى ندارد. «الحمد للّه رب العلمین» در صحت اطلاق حمد، علاوه بر زیبایى فعل و صفت، اختیارى بودن فعل و صفت نیز قید شده است; یعنى، بر فعل و صفتى زیبا، مى توان حمد کرد که فاعل، آن را از روى اختیار تحقق بخشیده باشد. ۸ - جهان هستى به سوى کمال در حرکت است. «رب العلمین» «رب» به معناى تربیت کردن است و تربیت ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبل است تا آن گاه که به حد تمام و کمال برسد (مفردات راغب). پس این معنا حکایت از حرکت تکاملى دارد. گفتنى است که کلمه «رب» مشترک لفظى میان وصف و مصدر مى باشد و در آیه مورد بحث معناى وصفى دارد. ۹ - تدبیر همه عالمهاى هستى از سوى خدا، دلیل اختصاص همه ستایشها به اوست. «الحمد للّه رب العلمین»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۰ - «عن ابى عبداللّه (ع) فى قوله: «الحمد للّه» قال: الشکر للّه و فى قوله «رب العالمین» قال: خالق المخلوقین ...; [منبع: تفسیر قمى، ج ۱، ص ۲۸; نور الثقلین، ج ۱، ص ۱۵، ح ۶۰.] از امام صادق (ع) روایت شده که فرمود: «الحمد للّه» یعنى شکر مخصوص خداست و «رب العالمین» یعنى، آفریننده مخلوقات ...».

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
  • . ربّ
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۱۰ آیه
  • شناخت خدا و صفات او، راه دستیابی به توحید افعالی+۳ آیه
  • خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۶ آیه
  • شناخت صفات خدا، راه دستیابی به توحید عبادی+۴ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۷ آیه
  • لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۶ آیه
  • استحباب حمد خدا، در شروع کارها+۱ آیه
  • وجوب شکر خدا به سبب نعمتهای او+۳ آیه
  • اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۷ آیه
  • ربوبیّت خداوند نسبت به همه هستی، از ملاکهای استحقاق حمد و ستایش+۸ آیه
  • رحمانیّت و رحیمیّت خداوند، دلیل اختصاص ستایشها به او+۱ آیه
  • مالکیّت خدا بر روز جزا و فرمانروایی او در ان روز، ملاک اختصاص ستایشها به او+۱ آیه
  • ربوبیّت خداوند، اقتضاکننده حمد و ستایش برای او+۸ آیه
  • تدبیر صاحبان عقل و جهانیان، به فرمان خداوند+۶ آیه
  • حمد خدا، از اداب دعا+۲ آیه
  • وجوب شکر خدا، به دلیل نعمتهای او+۳ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۲ آیه
  • همراه نمودن تدبیر و تربیت با مهربانی و عطوفت، امری شایسته+۱ آیه
  • وجوب اختصاص دادن همه حمدها به خداوند
  • وجوب شکر خدا، به سبب نعمتهای او+۳ آیه
واژه‌ها