مالکيّت خداوند، حقيقى است و شامل احاطه و سلطنت است، ولى مالکيّت‌هاى اعتبارى، از سلطه‌ى مالک خارج مى‌شود و تحت سلطه‌ى واقعى او نيست. «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ»
با آنکه خداوند مالک حقيقى همه چيز در همه وقت است، ولى مالکيّت او در روز قيامت و معاد جلوه‌ى ديگرى دارد؛
* در آن روز تمام واسطه‌ها واسباب نسبت به کفار قطع مى‌شوند. «تَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبابُ» «1»
* نسبت‌ها و خويشاوندى‌ها نسبت به کفار از بين مى‌رود. «فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ» «2»
* براى کفار مال و ثروت و فرزندان، سودى ندارند. «لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ» «3»
* بستگان و نزديکان نيز فايده‌اى نمى‌رسانند. «لَنْ تَنْفَعَکُمْ أَرْحامُکُمْ» «4»
* نه زبان کفار، اجازه عذر تراشى دارد و نه فکر آنها، فرصت تدبير. تنها راه چاره لطف خداوند است که صاحب اختيار آن روز است.
لفظ «دين» در معانى گوناگون به کار رفته است:
الف: مجموعه‌ى قوانين آسمانى. «إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ» «5»
ب: عمل و اطاعت. «لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ» «6»
ج: حساب و جزا. «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ»
«يوم الدّين» در قرآن به معناى روز قيامت است که روز کيفر و پاداش مى‌باشد. «يَسْئَلُونَ أَيَّانَ يَوْمُ الدِّينِ» «7» مى‌پرسند روز قيامت چه وقت است؟
قرآن در مقام معرّفى اين روز، مى‌فرمايد: «ثُمَّ ما أَدْراکَ ما يَوْمُ الدِّينِ. يَوْمَ لا تَمْلِکُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ» «8» (اى پيامبر!) نمى‌دانى روز دين چه روزى است؟ روزى که هيچ کس
«1». بقره، 166.
«2». مؤمنون، 101.
«3». شعراء، 88.
«4». ممتحنه، 3.
«5». آل‌عمران، 19.
«6». زمر، 3.
«7». ذاريات، 12.
«8». انفطار، 18- 19.
جلد 1 - صفحه 30
براى کسى کارآيى ندارد وآن روز تنها حکم و فرمان با خداست.
«مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» نوعى انذار و هشدار است، ولى با قرار گرفتن در کنار آيه‌ى «الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» معلوم مى‌شود که بشارت و انذار بايد در کنار هم باشند. نظير آيه شريفه ديگر که مى‌فرمايد: «نَبِّئْ عِبادِي أَنِّي أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِيمُ. وَ أَنَّ عَذابِي هُوَ الْعَذابُ الْأَلِيمُ» «1» به بندگانم خبر ده که من بسيار مهربان و آمرزنده‌ام، ولى عذاب و مجازات من نيز دردناک است.
همچنين در آيه ديگر خود را چنين معرّفى مى‌کند: «قابِلِ التَّوْبِ شَدِيدِ الْعِقابِ» «2» خداوند پذيرنده‌ى توبه مردمان وعقوبت کننده‌ى شديد گناهکاران است.
در اوّلين سوره‌ى قرآن، مالکيتَ خداوند عنوان شده است، «مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ» و در آخرين سوره، مَلِکيت او. «مَلِکِ النَّاسِ»