سوره حمد(الفاتحة)، آیه ۴ · جزء ۱ · صفحه ۱
معنی کلمات و عبارات
«مَالِکِ»: متصرّف. صاحب. خداوند. بدل یا صفت بشمار است. «الدِّینِ»: جزا. داوری. آئین.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، مالک و فرمانرواى روز قیامت است. «ملک یوم الدین»
«مِلْک» در «مالک یوم الدین» ملک حقیقى است ; یعنى، وابستگى وجودى که لازمه آن تسلط کامل و همه جانبه مالک بر مملوک است. قابل ذکر است که «یوم الدین» هم مى تواند مفعول براى «مالک» باشد و هم مى تواند ظرف براى آن گرفته شود و در صورت دوم مفعول، کلمه اى همانند «الامور» خواهد بود; یعنى: مالک الامور فى یوم الدین. به هر تقدیر برداشت فوق از آن استفاده مى شود.
۲ - حسابرسى در روز قیامت و کیفر و پاداش دهى در آن روز، به دست خدا و در اختیار اوست. «ملک یوم الدین»
۳ - برپایى قیامت و قرار دادن روز جزا براى جهانیان، جلوه اى از رحمت خداوند است. «الرحمن الرحیم. ملک یوم الدین»
مطرح کردن مسأله قیامت پس از بیان رحمت الهى، اشاره به برداشت فوق دارد.
۴ - بر پایى قیامت پرتوى از ربوبیت خدا بر جهان هستى است. «رب العلمین ... ملک یوم الدین»
برداشت فوق از ارتباط «مالک یوم الدین» با «رب العالمین»، استفاده شده است.
۵ - روز قیامت، روز کیفر و پاداش است. «ملک یوم الدین»
«دین» در اینجا به معناى جزا (کیفر و پاداش) و یا حساب است، و هر دو بازگشت به یک معنا دارند.
۶ - مالکیت خدا بر روز جزا و فرمانروایى او در آن روز، دلیل اختصاص ستایشها به اوست. «الحمد للّه ... ملک یوم الدین»
«مالک یوم الدین» نیز مانند اوصاف گذشته به منزله دلیل براى «الحمد للّه» است.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
مالک قیامتویژگی های قیامتمالکیت اخروی خداکیفرهای اخروی خداپاداشهای اخروی خدادلایل حمد خداحاکم قیامتمظاهر رحمت خداحاکمیت اخروی خدابرپایی قیامتپاداش در قیامتکیفر در قیامتمظاهر ربوبیت خداحسابرسی خداحسابرسی در قیامتمالکیت خداحاکمیت خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۴)
- درخواست هدایت به صراط مستقیم، از جمله موارد استعانت از خدا+۱ آیه
- مالک
- قیامت روز پاداش عمل+۲ آیه
- شناخت خدا و صفات او، راه دستیابی به توحید افعالی+۳ آیه
- خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۵ آیه
- شناخت صفات خدا، راه دستیابی به توحید عبادی+۴ آیه
- مالکیّت خدا بر روز جزا و فرمانروایی او در ان روز، ملاک اختصاص ستایشها به او+۱ آیه
- توجّه به مالکیّت خدا بر روز قیامت، و اداره کننده ادمی به پرستش او+۱ آیه
- مالکیّت خدا بر قیامت، مقتضی انحصار استمداد به او در امور+۲ آیه
- مالکیّت روز جزا و قیامت از جانب خدا، مقتضی حمد و سپاس، در برابر او+۱ آیه
- مالکیّت خدا بر قیامت، مقتضی عبادت خالصانه برای او+۲ آیه
- مالکیّت خدا بر قیامت، از دلایل قدرت او بر هدایت انسانها و مقتضی استمداد از او، برای راه یافتن به صراط مستقیم+۲ آیه
- قیامت، روز جزا و پاداش و کیفر+۱ آیه
- مالک/ اسما و صفات+۱ آیه