انسان بايد به حکم عقل، بندگى خداوند را بپذيرد. ما انسان‌ها عاشق کمال هستيم و نيازمند رشد و تربيت، و خداوند نيز جامع تمام کمالات و ربّ همه‌ى هستى است. اگر به مهر و محبّت نيازمنديم او رحمان و رحيم است و اگر از آينده دور نگرانيم، او صاحب اختيار و مالک آن روز است. پس چرا به سوى ديگران برويم؟! عقل حکم مى‌کند که تنها بايد او را پرستيد و از او کمک خواست. نه بنده هوى و هوس خود بود و نه بنده زر و زور ديگران.
در نماز، گويا شخص نمازگزار به نمايندگى از تمام خداپرستان مى‌گويد: خدايا! نه فقط من که همه‌ى ما بنده توايم، ونه تنها من که همه‌ى ما محتاج و نيازمند لطف توايم.
خدايا! من کسى جز تو را ندارم «إِيَّاکَ» ولى تو غير مرا فراوان دارى و همه هستى عبد و بنده‌ى تو هستند. «إِنْ کُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً» «1» در آسمان‌ها و زمين هيچ چيزى نيست مگر اين که بنده و فرمان بردار خداوند رحمان هستند.
جمله «نَعْبُدُ» هم اشاره به اين دارد که نماز به جماعت خوانده شود و هم بيانگر اين است که مسلمانان همگى برادر و در يک خط هستند.
مراحل پرواز معنوى، عبارت است از: ثنا، ارتباط و سپس دعا. بنابراين اوّل سوره‌ى حمد ثناست، آيه‌ى «إِيَّاکَ نَعْبُدُ» ارتباط و آيات بعد، دعا مى‌باشد.
گفتگو با محبوب واقعى شيرين است، شايد به خاطر همين کلمه «إِيَّاکَ»* تکرار شد.