تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
مالِکِ يَوْمِ الدِّينِ «4»
ترجمه
خداوند روز جزا..
تفسير
در صافى از تفسير امام (ع) نقل نموده که مراد آنستکه خداوند قادر است بر اقامه روز جزا، و حکم کننده است در آنروز بحق، و دين بمعنى حساب است، و نيز نقل فرموده که پيغمبر فرمود زيرک‌ترين مردم کسى است که در دنيا بازرسى و حساب کردار خود را بنمايد و توشه آخرت را تهيه کند و احمق‌ترين خلق کسى است که پيروى کند خواهش نفس خود را و آرزوى خود را در برابر اراده الهى زياد نمايد، و حديث ديگرى نقل نموده که بازرسى کنيد خود را پيش از آنکه بازرسى شويد و بسنجيد خويش را پيش از آنکه سنجيده شويد، و فرموده در اين دو حديث دلالت است بر آنکه از براى هر انسان عاقلى فرض است آنکه فارغ شود از حساب و سنجيدن عمل خود در دنيا بنحويکه محتاج بحساب و ميزان نشود در آخرت و حق اين است نزد ارباب علم و معرفت خداوند توفيق کرامت فرمايد.
شرح مالک بمعنى صاحب اختيار است، و قرائت عاصم و کسائى است و چهار نفر از قراء سبعه و حضرت صادق (ع) ملک قرائت نموده‌اند که بمعنى پادشاه است و أنسب بمقام و در خطوط قديمه اين دو لفظ شبيه بيکديگر نوشته ميشده در هر حال چون از طرف ائمه اطهار امر بقرائت بنحو متعارف شده است براى مصالح و حکمى جائز است قرائت مالک اگر چه ملک احسن است، و احوط جمع است چنانچه شيخ محقق حائرى استاد ما قدس سره بر اين رويه سالها مستقر بود، و يوم در لغت بمعنى روز و در عرف از اول طلوع آفتاب
جلد 1 صفحه 8
تا غروب قدر متيقن اطلاق آنست، و بنظر حقير از ابتداء روشنى هوا تا بدو تاريکى را شامل است، و لسان اخبار در اين باب خالى از اختلاف نيست، لذا در عروة الوثقى در تعيين نصف شب احتياط فرموده که مراعات بين طلوع فجر صادق و طلوع آفتاب شود و بر شبانه روز هم اطلاق ميشود، و روز قيامت بمنزله روح تمام روزهاى اين عالم از اول دنيا تا آخر است که در آن روز جمعند اولين و آخرين و تمام ارواح سعدا و اشقيا بصورت عمل خود جلوه‌گرند، از پيغمبر اکرم نقل شده است که فرمود مردم محشور ميشوند به نيت‌هاى خودشان و بعضى از آنها بصورتهائى زشت‌تر از خوکها و بوزينه‌ها ميباشند ميروند اهل ايمان بسوى خداوند و بهشت جاويد و کشيده ميشوند گنه‌کاران بسوى جهنم و خداوند بعث ميفرمايد تمام اهل قبور را و احدى را باقى نميگذارد و در مقابل ذات احديت صف مى‌بندند و منتظر فرمان الهى ميباشند آنروز روزى است که فرار ميکند مرد از برادر و پدر و مادر خود و زن و فرزندان خويش هر کس چنان بخود مشغول است که ابدا بديگرى توجه ندارد روى‌هاى اهل ايمان و تقوى درخشان و خندان و فرحناک است و رخساره اهل کفر و ضلال غبار آلود و گرفته و تيره و تار است جائى را نمى‌بينند و کسى را نمى‌شناسند ولى اهل ايمان و يقين مى‌تابد نور خودشان در برابر و سمت راست آنها بطوريکه تمام صفحه محشر را روشن مينمايد البته نور هر کس بقدر علم و عمل او است و تعجب از آنستکه اين نور براى اهل کفر و نفاق ابدا روشنائى ندارد و اهل بهشت جوان و ساده بنظر مى‌آيند و آنها که بر حسب غلبه هر يک از قواى شهويه و اعمال ناشيه از آن قوا بصورت حيوان مناسب ميباشند بطورى هستند که هر کس آنها را در دنيا ديده باشد مى‌شناسد که فلان پسر فلان است و بصورت سک يا خوک يا بوزينه شده است نعوذ باللّه از چنين روزى، خدايا بما توفيق عنايت فرما که اگر اين صور خبيثه در وجود ما توليد شده باشد باستغفار و عمل صالح مخصوصا نماز با سوز و گداز بصورت خوب مبدل نمائيم و مگذاريم باطن ما در دنيا براى اهل بصيرت و در آخرت در مراى و منظر همه ظاهر شود يا ستار العيوب و يا غفار الذنوب اغفر ذنوبنا و استر عيوبنا فى الدنيا و الاخره بجاه محمد و عترته الطاهره، دين بمعنى پاداش دادن و مصدر است و بمعنى اسم مصدر که پاداش و جزا باشد هم مناسب است در هر حال يوم الدين از القاب روز قيامت است و اسماء و القاب اين روز بر طبق عقل و نقل بقدرى زياد است که از حد احصا خارج است و انشاء اللّه
جلد 1 صفحه 9
تعالى در ضمن تفسير آيات قرانيه شمه از آنها معلوم و مبين خواهد گرديد.