تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ «6»
ترجمه
هدايت فرما ما را براه راست.
جلد 1 صفحه 10
تفسير
در معانى و تفسير امام (ع) از حضرت صادق (ع) نقل شده که فرمود يعنى ارشاد فرما ما را بملازمت آنراهى که کشاننده باشد ما را بسوى محبت تو و رساننده باشد ما را ببهشت تو و بازدارنده باشد ما را از آنکه طلب نمائيم و پيروى کنيم خواهش‌هاى نفس خود را پس بزحمت و مشقت گرفتار شويم يا آنکه عمل نمائيم بآراء خود پس هلاک شويم و از امير المؤمنين (ع) نقل شده که فرمود يعنى ادامه بده از براى ما توفيق خود را آن توفيقى که اطاعت کرديم تو را بسبب آن در گذشته از روزگار خودمان تا اطاعت کنيم بهمان منوال تو را در بقيه عمرهاى خودمان، و نيز در معانى الاخبار از امام صادق (ع) نقل فرموده که صراط راه است بشناسائى خداوند و دو صراط است يکى در دنيا و ديگر در آخرت اما صراط دنيا او امام است که طاعتش بر مردم واجب است کسيکه بشناسد او را در دنيا و پيروى کند او را عبور ميکند از صراطى که پل جهنم است در آخرت و کسيکه نشناسد او را در دنيا مى‌لغزد پايش در وقت گذشتن از صراط آخرت و مى‌افتد در آتش جهنم و نيز از آنحضرت مروى است که فرمود صراط امير المؤمنين (ع) است و در روايت ديگر است که فرمود مائيم راه راست و نيز از آنحضرت روايت شده است که صراط باريک‌تر از مو و برّنده‌تر از شمشير است بعضى‌ها ميگذرند از آن مانند برق و برخى عبور ميکنند از آن مانند دويدن اسب و پاره ميروند بر آن پياده و دستهاى مى‌خزند چون کودکان و جمعى ميگذرند در حالتى که دستهاى خود را بر آن گرفته‌اند پس گاهى فرود مى‌آيند و آتش بآنها ميرسد و زمانى بجاى خود برقرارند و آتش بآنها نميرسد و در روايت ديگر است که صراط تاريک است هر کس در آن بقدر روشنائى خودش راه مى‌يابد و از امير المؤمنين (ع) نقل شده که صراط مستقيم در دنياى آنراهى است که بلندى و پستى نداشته باشد و راست باشد و در آخرت راه اهل ايمان است ببهشت و در بعضى از روايات وارد شده است که صراط معرفت بامير المؤمنين (ع) است و در بعضى ديگر بمعرفت امام تفسير شده است و از پيغمبر (ص) و امير المؤمنين (ع) و ابن مسعود نقل شده که صراط کتاب خدا است و از محمد حنفيه و ابن عباس و جابر بن عبد اللّه انصارى رضوان اللّه عليهم اجمعين نقل نموده‌اند که صراط دين اسلام است و علماء اخلاق صراط را عبارت از عدالت گرفته‌اند که ميانه‌روى در صفات و اعمال است باصطلاح آنها زيرا اصول اخلاق حسنه را چهار ميدانند حکمت و عفت و شجاعت و عدالت و از براى حکمت دو ضد قائلند يکى بلاهت
جلد 1 صفحه 11
است و ديگر گربزه و براى عفت هم دو ضد يکى شره است و ديگر خمودى و براى شجاعت هم دو ضد که جبن و تهوّر است و براى عدالت يک ضد قائلند که ظلم باشد بنابراين اصول اخلاق ذميمه هفت ميشود که تعداد شد ولى والد ماجد حقير در کتاب شفاء الصدور فرموده است عدالت هم دو ضد دارد يکى ظلم است و ديگر انظلام که عبارت از آنستکه شخص عمدا خود را مظلوم بسازد و زير بار ظلم برود و بعبارت ساده خود را دستى توسرى خور کند و اين غير از مظلوميت است که کسى باو ظلم کند و او صبر نمايد و شواهد بسيار از کلمات بزرگان و سيره ائمه اطهار بر اين معنى قائم است که حقير يافته‌ام و مقام اقتضاء نقل آنها را ندارد يکى از علماء اخلاق در اين باب فرموده است ميانه چون صراط المستقيم است زهر دو جانبش قعر جحيم است بباريکى و تيزى موى و شمشير نه روى گشتن و بودن بر او دير عدالت چون يکى دارد ز اضداد همين هفت آمد اين اضداد از اعداد.
بزير هر عدد سرى نهفت است
از آن درهاى دوزخ نيز هفت است
ارشاد برادر عزيز اخبار ائمه اطهار و آثار اصحاب کبار را درين باب درست دقت کن و ببين که صراط بعقائد حقه و اعمال صالحه و اخلاق حسنه و امام مفترض الطاعه و شريعت مطهره و کتاب خدا تفسير شده است شايد وجه جمعى با معناى جامعى بيابى نميدانم در کدام يک از کتب معتبره ديده‌ام که روزى پيغمبر اکرم در مسجد مدينه مشغول موعظه اصحاب بود ناگهان صداى مهيبى آمد که همه شنيدند و ترسيدند حضرت فرمود نترسيد سنگ بزرگى هفتاد سال بود از جاى خود حرکت کرده بود و رو بجهنم ميرفت الآن بته دوزخ رسيد و اين صداى آنست اصحاب تعجب کردند ولى وقتى از مسجد بيرون آمدند شنيدند که يکى از بزرگان يهود که هفتاد سال داشته در همان وقت که پيغمبر (ص) مشغول موعظه بوده مرده است بنابراين ممکن است صراط خودت و عقائد و اعمال و اخلاق و امام عقل و کتاب نفست باشد شايد آن جسر ممدود يعنى پل کشيده شده که صراط در بعضى اخبار بان تفسير شده و متبادر در اذهان عامه است من و تو باشيم که در آخرت بآن صورت واقعا و ظاهرا جلوگر و مشاهده خواهيم شد هيهات هيهات از غفلت و ندامت اين چه راه است که ما در پيش داريم خداوند همه شيعيان را با توسل بذيل عنايت ائمه اطهار از اين راه بسهولت بگذراند و بنعيم جاويد برساند حال انصاف هست که تو از معنى صراط غافل باشى و تمام در نماز فکر آن باشى که صادرا از مخرج اداء نمائى در صورتى که
جلد 1 صفحه 12
صراط را اگر با سين هم ادا کنى ضرر ندارد بلکه سين بلال در نزد خدا شين است پس بلال شو تا از تدقيقات رکيکه قراء ملال نيابى و نمازت را بر حسب صورت و سيرت ضايع ننمائى قرائت شرع پسند کافى است قرائت قارى پسند بعضى از اوقات مضر است و اگر در نماز مواظب مراعات آن باشى و مانع از حضور قلب شود روح عمل گرفته ميشود و قبول بارگاه احديت نميگردد و مثل آنستکه تو مشغول اين هستى که تحفه و هديه تهيه کنى و براى پادشاه و مولاى خودت ببرى و در عين حال بفکر آن باشى که ظرف و روپوشش طورى باشد که زيد و عمرو به پسندند نميدانم شيطان از چه راه‌ها نميگذارد مردم و اصل بحق شوند از امام صادق (ع) روايت شده است که صورت انسان او طريق مستقيم است بسوى هر خير و پل کشيده شده بين بهشت و دوزخ است قدرى فکر لازم دارد.